Singgit sa Katawhang Lumad: Bungkagon ang Minahan! (October 2011 issue of Asdang)

Ka Efren
NDF-Far South Mindanao
December 08, 2011



div(asdang). "!/publications/asdang/archives/2011/large/201110.png!
Download PDF":/publications/asdang/archives/2011/original/201110.pdf

Dili na bag-o alang sa masang Blaan ang pagbabag ug pagsukol batok sa makagubang kalamboan– “kalamboan” nga naghambin og kamatayon alang sa tribu sama sa dinagkung pagmina sa Xstrata-SMI nga ginapamugos sa kagamhanan nga dawaton sa katawhan. Bisan sa panahon pa sa pagsulod sa Western Mining Corporation (WMC) niadtong 1991, ang masa nagpakita og pagsukol aron dili makasulod o maka-opereyt ang langyaw.

Sa kasamtangan, nag-atubang na usab sila sa labing dakung hagit sa ilang pagtunhay isip lumad – ang Xstrata-SMI nga nagyaka sa kapin kon kulang 99,400 ektarya nga sakop sa upat ka probinsya dinhi sa FarSouth. Dakung bahin o 75% sa kasamtangang proyekto sa Xstrata-SMI mga yutang kabilin nga iya sa katawhang Blaan.

Matud sa SMI, mokabat sa 582 bubong sa mga lumad ang direk- tang maapektohan gikan sa Brgy Kimlawis, Kiblawan ug Brgy Tablu, sakop sa Tampakan. Apan mas daghan pa ang apektado (minilyon ka mga masa), kun magsugod na ang pagmina ug mahitabo ang dili nato gustong mahitabo sama sa mga katalagman.

Karon gisugdan na ang pagpa- layas sa mga lumad. Gidali-dali sa kompanya ang pag-imbentaryo sa mga pananom, balay ug uban pang improvements sa lugar aron human sa binayranay, mapahawa na dayon nila ang mga lumulupyo. Tungod sa kaapurado sa kompanya, hasta pang-bugay sa mga B’laan buot nilang bayran. Gigamit sa kompanya ang 27th IB, Task Force KITACO, 39th IB ug mga paramilitar aron sayon ra ang pag-abog sa mga lumad.

Taliwala sa mga panaad, pan- gilad ug pagpamig-ot sa kompanya ug sa ilang mga sinuhulang militar, nagkakusog ang pagbabag ug pagsukol sa katawhang Pilipino, ilabina kadtong direktang naapektohan. Nagkadaghan ang lig-ong nagabarog ug nanlimbasog aron panalipdan nila ang ilang yuta, tubig, dagat ug kinaiyahan. Usa lang ang ilang singgit: Bungkagon ta ang makadaut nga pagmina sa XSTRATA-SMI!

h3(subtitle). Dinagkung Pagmina sa Xstrata-SMI

Ang Xstrata SMI ang labing dakung pagmina sa Pilipinas sa usa ka langyawng multinasyonal nga nagtinguhang kobkobon ang atong kayutaan aron kuhaon ang copper, bulawan, silver, nickel ug uban pang minerales nga anaa dinhi. Gamit ang langyawng kapital nga nagkantidad og $5.9 bilyon, tumong sa kompanya nga makawkaw ang pinakadakung depositong copper ug bulawan sa tibuok Southeast Asia – natural nga bahandi nga iya sa katawhang Pilipino. Matud pa sa mga eksperto, bisan sulod sa 50 ka tuig, dili pa kayang hutdon ang copper, bulawan ug uban pang minerales nga anaa dinhi sa atong kabukiran. Target sa minahan nga kitaon ang mokabat sa $840 bilyon.

h3(subtitle). Mga Kadaut sa Dinagkung Pagmina

Kun unsa kadaku ang kitaon sa kompanya mao usab kagrabe o labaw pa ang kadaut nga mahitabo kanato ug sa kinaiyahan kun mapasagdan natong mag-opereyt ang Xstrata-SMI. Mabungkag ang kabukiran, makontaminar ang kadagatan ug mawad-ag puluy-anan ug panginabuhian ang pid-an ka libong katawhan sa mga probinsya sa South Cotabato, Davao del Sur, Sultan Kudarat ug Sarangani. Labaw sa tanan, ang open pit mine posibleng mosangpot ngadto sa katalagman sama sa landslide, mga pagbaha, pagkontaminar sa katubigan ug pagkabungkag sa ecosystem o balanse sa kinaiyahan.

Madaut ang 7,000 ektaryang closed canopy forest sa Bololomot nga nagsilbing watershed sa lima ka mayor nga suba nga gisaligan sa irigasyon sa upat ka probinsya. Madaut ang 153 sq km nga watershed sa Davao del Sur ug labing maapektohan ang Mal Catchment kun diin ibutang ang 1,018 ektaryang tailings pond nga may gilad-mon nga 500 meters. Sa Mal catchment anaa Mal River, Abnate River, Sagnit River, Atbol Creek, S’pot River, Siman Creek, Ablol River, Alap River, Talay Creek, Kalo Creek, Futa Eel Creek, S’bangken Creek ang nag-unang tinubdan sa irigasyon sa halapad nga mga basakan sa Kiblawan, Hagonoy, Matanao, ug Magsaysay, Davao del Sur. Kining tanan maapektohan ilabina ang 7,421 mag-uuma nga nagadepende sa irigasyon para sa ilang uma.

Maapektohan usab ang 33,000 ektaryang umahan sa Koronadal Valley ug water formations sa mga munisipyo sa Tampakan, Marbel, Lutayan ug Tantangan tungod maigo sa pagmina ang Marbel Watershed. Maapektohan ang Alip ug Taplan River nga mao ang gisaligan sa halapad nga mga basakan sa Sultan Kudarat ug South Cotabato, ang rice granary sa Mindanao.

h3(subtitle). Ang Xstrata ug si PNoy

Sama ni Gloria Arroyo ug Fidel Ramos, gisunod ni PNoy ang palisiyang pagpakusog sa industriya sa pagmina aron danihon ang mga imperyalistang tigpamuhunan sa paturagas nga pagkuha sa mga minerales nga kabahin sa mahinungdanong patrimonya sa atong nasud. Sukwahi sa iyang “matuwid na daan,” padayon nga gituis ni Aquino ang nahabiling mga probisyon sa konstitusyon kalabot sa atong natural nga bahandi ug pagpanalipod sa kinaiyahan.

Pananglitan, taliwala sa sunod-sunod nga mga trahedya kalambigit sa pagmina sama sa mga landslide sa Comval, Benguet ug mismo sa Pulabato, Tampakan, padayon nga giimplementar ni PNoy ang gikasilagan nga Philippine Mining Act of 1995.

Ang Philippine Mining Act of 1995, nga giaprobahan panahon pa ni Gen. Fidel V. Ramos ug giimplementar sa misunod nga mga administrasyon, maoy labing kongkretong timaan sa pagka-itoy sa panggamhanan sa langyawng monopolyo kapitalista. Sa maong balaod, gihatagan og gahum ang mga langyawng korporasyon nga makapanag-iya og 100% sa minahan, makapagawas sa tanan nilang ganansya, makaangkon og daghan kaayong insentibo sa buhis ug mahatagan og prayoridad sa pag-opereyt. Balaod kini nga nagalapas bisan sa burges-demokratikong konstitusyon sa Pilipinas ug klarong nagahatag og dalan aron yatakan ang patrimonya sa nasud. Apan obligado si Aquino (sama sa kanhing mga papet nga presidente) nga mosunod sa kagustohan sa mga pwersang miplastar kanila nganha sa gahum.

h3(subtitle). Ang Mina ug ang Militar

Sukad pa sa pagsugod sa dinagkung pagmina gikan pa sa WMC hangtud sa Xstrata-SMI, walay paglurang nga mga operasyong-militar ang gipahamtang sa AFP sa dapit; hinungdan sa hilabihang pag-antus nga nasinati sa mga lumulupyo dinhi. Unang biktima mao sila Gurilmin Malid, Rogelio Lagaro, ang lider mag-uuma nga si Renato Pacayde ug, niadtong 2009, ang anti-mining activist nga si Eliezer “Boy” Billianes. Ang pinakaulahi mao ang inilang misyonaryong si Fr. Fausto “Pops” Tentorio nga gipusil-patay didto sa iya mismong kumbento sa Arakan, North Cotabato niadtong Oktubre karong tuiga. Tungod sa ilang pag-barog batok sa dinagkung pagmina ug pakigbisog aron panalipdan ang yuta, kinabuhi ug kinaiyahan, gipamatay sila. Walay bisan usa sa mga kriminal ang nasikop ug napahamtangan og silot hangtud karon.

Ang katawhan nagatoo nga ang kompanya ug mismo ang AFP maoy nagpaluyo niini nga mga krimen. Sukad sa paglingkod ni Gloria Arroyo niadtong 2001 ug hangtud karon sa panahon ni Aquino, walay hunong ang mga extra-judicial killings ngadto sa mga lideres sa katawhan nga hugot nga nagabarog alang sa tinuod nga kalinaw ug kalamboan.

Sa kasamtangan ginahimong pasumangil sa AFP ang programang kontra-insurhensya sa gubyerno aron lutuson ug hadlokon ang mga nagababag ug nagasukol sa kompanya. Ginapahigayon nila ang kaylap ug subsub nga operasyon militar aron hawanon ang dalan alang sa hanoy nga pag-opereyt sa kompanya. Ang mga erya karon sa Xstrata-SMI daw usa ka dakung garrison nga gigwardyahan sa mga regular, paramilitar, ug pribadong armadong pundok nga andam mopatay alang sa usa ka langyawng kawatan nga mao ang Xstrata.

Gawas sa subsub nga operasyon militar, gilunsad sa AFP ang usa ka kampanya sa pagdaot sa mga progresibong pundok, tawong simbahan, rebolusyonaryong kalihokan ug tanang grupo ug indibidwal nga nagasupak sa dinagkung pagmina. Gina-interogeyt ang mga lider sa komunidad ug mga enviromental advocates ug ginapasanginlan silang rebelde o kaabin sa NPA. Ginabawalan ang mga tawo nga mosalmot o magpamyembro sa mga progresibong pundok. Ginagukod ug ginaharas ang si kinsa man nga mailhan nga myembro sa Bayan Muna, Anakpawis ug susamang mga partylist.

h3(subtitle). Organisadong Armadong Pagsukol

Dili ug dili madawat sa nahigmatang katawhan nga pasagdan na lang ang mga langyaw nga maoy mamanag-iya sa atong natural nga bahandi, modaut sa kinabuhi ug panginabuhian sa katawhan ug moguba sa atong kinaiyahan. Nag-una sa han-ay sa nakigbisog mao ang mga lumad, mag-uuma, mangingisda, mamumuo ug uban pang katawhan nga direktang naapektohan sa dinagkung pagmina sa Xstrata-SMI.

Ang mga komunidad sa katawhang Lumad mipakita usab sa ilang pagbabag pinaagi sa sagon-son nga mga pagbarikada sa dalan, pagbutang og mga placards, pagpetisyon ug direktang pakigharong sa Task Force KITACO ug mga pwersa militar ug paramilitar sa AFP nga nanalipod sa kompanya. Apan bisan unsa pang mga legal nga pamaagi sa pagprotesta, wala gyud kini paminawa sa kagamhanan. Unsa pa may laing mahimo nato kun dili ang hiniusang paglunsad og usa ka rebolusyonaryong armadong pagsukol.

Uban sa atong sundalo, ang Bagong Hukbong Bayan, ilunsad nato ang usa ka organisado, kusganon, determinado ug malungtarong armadong pagsukol aron hingpit natong bungkagon ug papahawaon ang Xstrata SMI. Sa paglunsad nato sa hiniusang armadong pagsukol angay natong hinumduman ang mga mosunod nga prinsipyo:

# Hugot nga gigiyahan sa prinsipyo ang atong pagsukol nga nagsubay sa mga lehitimo ug makatarunganong basihan. Dili kini simpleng panimalos o kasuko. Ang pakigbisog batok sa dinagkung pagmina kabahin sa pangkinatibuk-an natong pakigbisog aron usbon ang mapahimuslanon ug madaugdaugong sistema, panalipdan ang atong yutang kabilin ug pakigbisogan ang katungod sa kaugalingong paghukom sa katawhang lumad.
# Ilhon nato ang atong kaaway ug segurohon ang atong target. Ipatuman nato ang hugot nga disiplina ug dili kita magpadala sa emosyon aron dili masipyat sa pag-igo sa tukmang target.
# Gamiton nato ang tanang dagway sa pagsukol ug pagbabag ug ig-on nato ang kaaway sa pinakahuyang niyang bahin. Ang matag lumulupyo usa ka sundalo– sundalo sa masang lumad nga may kaakohan sa pagpanalipod ug pagbarog sa iyang katungod.
# Dili kita magpailad sa mga hulga, disimpormasyon ug uban pang saywar ug pagpamig- ot sa militar ug matam-is nga mga pulong sa kompanya nga nagtinguhang gub-on ang atong panaghiusa ug bungkagon ang atong baruganan nga mosukol
# Nag-una kitang mosalig sa atong kolektibong kusog uban sa mga rebolusyonaryo ug progresibong pundok, ilalom sa paggiya sa Partido ug BHB.