Ang amon pag-updanay ni Atty. Romeo T. Capulong sa paghimakas para sa hustisya kag kalinungan

Prof. Jose Maria Sison
Pangulo nga Tagapundar, Partido Komunista sang Pilipinas
Puno nga Konsultant Pangpulitika, National Democratic Front of the Philippines
Septyembre 20, 2012


(Hiligaynon translation of: Comradeship with Atty. Romeo T. Capulong in the Struggle for Justice and Peace)

Naglagda kami ni Julie sa upisyal nga pahayag sang pagpakig-unong sang National Democratic Front of the Philippines sa pamilya ni Atty. Romeo T. Capulong. Sa sini ginpaabot namon ang hugot sa tagipusuon nga pagkasubo sa pagpanaw ni Ka Romy, ang amon hugot nga pagpasalamat sa serbisyo niya sa NDFP kag sa pumuluyong Pilipino kag ang amon mataas nga pagdayaw sa iya bulawanon nga mga kadalag-an bilang isa ka dungganon nga abugado sang pumuluyo kag tagapangapin sang tawhanong kinamatarung.



Pero sa sini nga kahigayunan, buot ko nga saysayon ang bahin sa pag-updanay namon ni Ka Romy sa paghimakas para sa katarungan kag kalinungan kag pagpasalamat ko sa siya. Gusto ko nga tum-ukan kon paano kami nagsalig sa iya bilang ligal nga adbayser sa madamo nga kaso batuk sa amon kag sa tanan nga mayor nga mga kaso nga naimbolbar ako pagkatapos nga mahilway sa pasista nga bilangguan sadtong 1986 kag kon paano kami nagbuligay bilang magkatuwang sa paghimakas para sa katarungan kag kalinungan. Nagapati ako nga ang mga kaso nga ligal kag ang amon pagbuligay sa mga sugilanon pangkalinungan sa gubyerno sang Maynila may pangkabilugan nga interes kag importansya.

Una kami nga nagkilalahay ni Ka Romy sadtong dekada 1960 paagi sa mga beterano nga kadre sang mangunguma halin sa Nueva Ecija nga kabahin sa asosasyon sang mangunguma nga ginpamunuan ni Ka Bert Olalia. Ginpahibalo nila ako nga si Ka Romy nagahatag sang ligal nga abiso sa ila kag nagasuporta sa kawsa sang reporma sa duta sa iya programa sa radyo. Kag ila man nga ginpaabutan siya nga nagahatag ako sang mga rebyu nga pagtuon sa ila bahin sa rebolusyong Pilipino kag ang papel sang mga mangunguma.

Sang nangin delegado si Ka Romy sa Constitutional Convention sadtong 1970, nangin aktibo nga myembro siya sang grupo sang mga delegado nga patriyotiko kag progresibo nga pareho namon nga mga abyan. Nahibal-an niya nga nagapaabot ako sang akon mga opinyon sa ila, labi na paagi kay  Enrique Voltaire Garcia. Kabahin sanday Ka Romy kag Voltaire sa mga delegado nga nagpamatuk sa padihot ni Marcos nga himuon nga instrumento ang bag-o nga konstitusyon para makapabilin sa poder. Sang ulihi gin-aresto kag ginhunong sila sang pasistang diktadurya.

Sang nagkita kami sang personal ni Ka Romy sa una nga kahigayunan sadtong 1975, indi na kami estranghero sa kada isa kag nalipay siya nga gindala siya sang iya giya sa kaugalingon nga prubinsya para sa amon pagkita. Nagkita kami sa matahom nga pangpang sang suba sang Minalungao sa Gapan, Nueva Ecija. Sadtong panahon nga ina, nagahimo ako sang pagpanalawsaw pangkatilingban sa Nueva Ecija bilang preparasyon sa pagtukod sang mga sonang gerilya. Gintalakay namon ang hilikuton sa nagahiliugyong prente batuk sa pasistang diktadurya.

Nagtungod siya sang hilikuton alyansa sa kubay sang iya mga kasilingan sa akademya sa Teachers Village sa UP, sa iya kapareho nga mga abugado kag kaupdanan sa Liberal Party tubtob 1979 sang magdesisyon siya nga magluwas sa ibang pungsod bangud sa panibag-o nga paghandum sa iya kabuhi. Samtang ara sa US, nagtrabaho siya bilang abugado sang imigrasyon, naghulag sa isa ka grupo sang mga progresibong Pilipino (Ugnayan) kag nakigbuligay kay Ninoy Aquino sang magkadto ini sa US sadtong 1981. Nangin malapit siya sa mga progresibong abugado nga Amerikano sa National Lawyers Guild.

Pagkatapos nga mapukan si Marcos, nagbalik si Ka Romy sa Maynila sadtong 1986. Bangud sa nangin malapit siya kay Ninoy bilang isa sa mga abugado sa depensa kag bilang upod sa Liberal Party, napat-ud niya nga mabutang siya sa isa ka mataas nga pusisyon sa gubyernong Aquino. Pero sang nagkita kami nga wala ginhungod sa Philippine Social Science Center kag bilang Tagapangulo sang Preparatory Commission sang Partido ng Bayan, gin-imbitar ko siya nga magtambong sa isa ka miting pang-organisasyon sa isa sa mga kwarto diri.

Siling niya makadali lang siya nga magatambong pero nagpabilin siya tubtob sa matapos ang pulong kag nagustuhan niya ang iya naobserbahan. Humalin sadto, nangin interesado siya sa Partido ng Bayan. Sadtong panahon nga ina, ginapaminsaran na nga kuhaon siya bilang ligal nga adbayser sang NDFP para sa sugilanon pangkalinungan sa gubyernong Aquino. Sang naghalin ako sa Pilipinas sadtong 1986, ginmentenar ni Fidel Agcaoili ang angut kay Ka Romy, nga brod niya sa Sigma Rho kag sang ulihi nangin ligal adbayser siya sang NDFP kag kandidato sa pagka-senador sang Partido ng Bayan.

Sadtong Septyembre 1988, ginkasuhan ako sang subersyon sang reaksyunaryong militar kag ginbuyok si Aquino nga kanselahon ang akon pasaporte sa tuyo nga pwersahon ako nga magbalik sa Pilipinas. Ginhingyo ko kay Ka Romy nga siya ang magtiglawas sa akon kag magpasaka sang kontra-demanda sa korte. Nagpasugot siya nga wala sang pangduha-duha. Nag-aplay ako sang political asylum sa The Netherlands. Ginbasura ang kaso nga subersyon sang magpasaka sang mosyon si Ka Romy, pagkatapos nga ginbasura ang Anti-Subversion Law sadtong 1992.

Bahin sa akon aplikasyon para sa asylum, gin-abisuhan ni Ka Romy ang akon mga abugado nga Dutch nga sanday Tom Boekman, Robert van As kag si Prof. G. D. H. van Hoof sang iya personal nga testimonya kag iban pang dokumento nga pabor sa akon. Sa isa ka maayo nga pagbalay kag maunod nga pahayag, ginpabutyag niya ang akon kaso sa isa ka talakayan sa porum sang NGO nga katumbas sang Pangkalibutanon nga Kumperensya bahin sa mga Tawhanong Kinamatarung nga gindumalahan sang UNHRC sa Vienna sadtong 1993. Ang pagsaysay niya sang akon pagkatawo kag ligal kag pangpulitika nga kahimtangan ang nagserbi nga basehan nga talamdan sang akon mga abugado sa lainlain nga legal nga kaso sa ibang pungsod.

Bilang abugado sang SELDA, nangin katungdanan ni Ka Romy ang pagsiguro nga dokumentado ang halos 10,000 biktima sang mga paglapas sa tawhanong kinamatarung sa idalum sang rehimeng Marcos, kag naghanda sa pagpursiger sang ila class suit sa tawhanong kinamatarung batuk sa propyedad ni Marcos. Pero bilang abugado ko ginhatagan niya sang espesyal nga pagtamod ang akon indibidwal nga kaso. Nagserbi man siya nga abugado nga Pilipino sang akon pamilya sa kaso sang akon utod nga si Francisco, nga biktima sang pagdukot.

Sampaton nga gintungdan niya bilang pangunahon nga abugado nga Pilipino nga nagaangut sa pila sang akon mga abugado sa American Civil Liberties Union nga ginapamunuan ni Paul Hoffman. Nagpasakup siya sa mga pagbista sang kaso sa Hawaii. Ara man siya sang ginhatag namon ni Julie ang ginsumpaan nga pahayag sa Utrecht sadtong 1991. Sa akon pahayag, gin-angut ko si Marcos sa pagtortyur sa akon. Upod ni Ka Romy ang iban ko pa nga abugado nga Amerikano, abugado ni Marcos kag stenographer sang korte sang US. Sang ulihi napadaog ko kag sang akon pamilya ang kaso batuk sa propyedad ni Marcos paagi sang mga apela sa appellate court, sa pihak sang mabaskog nga mga pagtinguha nanday Judge Real kag Robert Swift nga ibasura ang amon kaso.

Naghimo sang mayor nga tikang sadtong 1988 ang US Central Intelligence Agency para bag-uhon ang kasaysayan sang Pilipinas kag kambyuhon sa akon ang responsibilidad sa pagpamomba sa Plaza Miranda halin kay Marcos agud samaron ako kag suportahan ang garuk nga nagaharing sistema. Gingamit ang isa sang iya mga kumpanya, ang Westview Press, agud ipublisar ang isa ka libro ni Gregg Jones batuk sa PKP kag sa akon, nga nagalaragway sa akon bilang utok sa pagpamomba sa Plaza Miranda sadtong Agosto 21, 1971. Ginpatingkad ini sang isa ka pahayagan sa Maynila paagi sa serye sang mga nagapanguna nga pahina nga editoryal.

Sang ulihi nabutang ako sa imbestigasyon sang Senado sang gintingub nga Blue Ribbon kag Justice Committee. Bug-os kaisog nga ginpangapinan ako ni Ka Romy kag ginhimutig ang mga testimonya sang mga aset sang militar. Wala maghimo sang paghusgar o rekomendasyon ang nasambit nga mga komite sang Senado nga kasuhan ako sang murder. Pero nagpasaka sang kaso ang militar batuk sa akon sa isa ka korte sa syudad sang Maynila. Sa liwat, ginpadaug ni Ka Romy ang akon kaso sang ginlagdaan kag ginpaggwa ang isa ka resolusyon sang mga city prosecutor sadtong 1994 nga nagabasura sa kaso nga siling nila nakabase sa puro ispekulasyon.

Samtang napaslawan ang mga pagtinguha nga samaron ako sa Maynila, nagsuhestyon si Aquino sa akon humalin 1989 nga buksan liwat ang sugilanon pangkalinungan. Positibo nga nagsabat ako. Si Ka Romy ang nag-upod sa Utrecht sang isa ka emisaryo nga may pahanugot kuno nga maghimo sang anuman nga areglo para kay Bren Guiao, sadto Gubernador sang Pampanga. Pagkatapos sini nag-abot si Ka Romy upod si Rep. Jose V. Yap nga may direkta pero di pormal nga awtorisasyon halin kay Cory Aquino. Ang mga panugod nga pagsugilanon nga ini ang naghawan sang dalan para hatagan sang awtoridad sang rehimeng Ramos ang misyon ni Yap nga makigsugilanon kag magbalay sang The Hague Joint Declaration sadtong 1992.

Sa pagpreparar sang memorandum para kay Aquino bahin sa kahustuhan sang paghiwat sang sugilanon pangkalinungan sa isa ka nyutral nga lugar sa luwas sang pungsod, pati sa pagbalay sang burador sang The Hague Joint Declaration, nakagawian na namon ni Ka Romy ang pagbuligay kon sa diin nagahatag siya sang mga ligal nga abiso kag sa akon nga bahin ang pulitikal nga abiso sa NDFP Negotiating Panel kag sa iya tagapangulo nga si Luis Jalandoni. May pagtulunga o pagtuhay sang hilikuton namon pero nagabuligay kag hilway kami nga magbayluhanay sang obra sa mga talakayan.

Humalin sadtong ulihi nga bahin sang dekada 1980, wala mag-untat ang militar sang Pilipinas sa pagtanyag sang padya sa amon nga ulo kag sa pag-akusar sa amon sang mga ordinaryong krimen sa halos kada mayor nga taktikal nga opensiba nga ginlunsar sang Bag-ong Hangaway sang Banwa. Pero pirme nga madinalag-on nga ginpanginwala ni Ka Romy ang mga akusasyon kag gin-insister sa gubyerno sang Maynila nga indi ako pwede padalhan sang subpoena bangud isa ako ka political refugee sa The Netherlands kag wala man sang ekstradisyon nga tratado sa tunga sang Pilipinas kag The Netherlands.

Sa pagdepensa sa amon batuk sa mga paltik nga akusasyon pati sa pag-asikaso sa ibang kaso sang tawhanong kinamatarung, madamo nga beses nga ginharas kag gintuyo nga patyon si Ka Romy humalin sadtong ulihi nga bahin sang dekada 1980. Apang pirme nga maisog siya sa pagbulig sa pagbuyagyag sang mga padihot nga asasinasyon kag mga pagtuyo sa akon kabuhi. Sa bulig sang isa ka mainabyanon nga anay upisyal sang militar, nakatigayon siya sa pagkuha sang testimonya kag importante nga dokumento sadtong temprano nga bahin sang 2001 sa isa ka impormante nga kabahin sa grupo nga nagkadto sa The Netherlands sang 1999 kag 2000 para patyon ako.

Sa balayon sang sugilanon pangkalinungan sa tunga sang NDFP kag gubyerno sang Maynila kag amo man sa balayon sang European Court of Justice, sige-sige nga nagtindog si Ka Romy bilang pangunahon nga ligal nga adbayser nga Pilipino batuk sa paglista sa akon nga terorista sang US kag sang Council of the European Union. Myembro siya sang internasyunal nga panel sang mga abugado nga ginpamunuan ni Jan Fermon nga madinalag-on nga nagpamatuod nga ginlapas ang akon basehan nga mga kinamatarung kag nagpakuha sa akon ngalan sa listahan sang mga terorista sang EU sadtong 2009, pagkatapos sang pito ka tuig nga pagbista.

Sadtong Nobyembre 19, 2002, nagsulat siya sang dokumento nga "Jose Maria Sison--Filipino Patriot and Revolutionary" agud depensahan ako batuk sa paltik nga akusasyon sang terorismo kag para ipakita nga nagdaog ako sa tanan nga mga kaso nga pulitikal humalin sang panahon ni Marcos. Isa ka daku nga kontribusyon ang iya nga dokumento sa apila nga ginsumiter sa ngalan ko sa European Court batuk sa paglakip sa akon sang EU sa listahan sang mga terorista.

Sadtong Marso 15, 2004, ginsulat man ni Ka Romy ang tuman ka importante nga dokumento, "The Meaning, Scope and Implications of the Oslo Joint Statement on the 'Terrorist' Listing of the Communist Party of the Philippines, the New People's Army and the Chief Political Consultant of the National Democratic Front of the Philippines (NDFP)". Ginbaton ini sang NDFP Negotiating Panel bilang pusisyon sini sa pormal nga pagsugilanon sa GRP Negotiating Panel sang magbalik sa pagsugilanon sa Oslo sang Marso 30, 2004.

Bilang abugado sang Batasan 6 kag iban pa nga progresibong Pilipino, ginpamunuan ni Ka Romy ang ligal nga depensa batuk sa akusasyon nga rebelyon nga gin-imbento sang rehimeng Arroyo sadtong 2006 kon sa diin ako ang prinsipal nga akusado upod ang 50 iban pa, lakip si Julie. Napadaog niya ang kaso sadtong Hunyo 2007 sang ginmandu sang Korte Suprema nga ibasura ang kaso kag wala ginkilala ang tanan nga ginpresentar nga ebidensya.

Ang desisyon sang Korte Suprema nga ginpadaog ni Ka Romy malahalon para sa pagpanginwala sa mga kaso nga murder batuk sa akon sang mga prosekusyon nga Dutch sadtong Agosto 2007. Maluwas pa sa kabaskog sang nasambit nga desisyon, nakakuha pa sang ebidensya sanday Ka Romy kag iban pa nga abugado sang Public Interest Law Center, nga naghatag-dalan sa akon mga abugado nga Dutch nga sanday Michiel Pestman kag Victor Koppe agud mahilway ako sa bartolina sang pungsodnon nga bilangguan sa The Hague.

Isa ka proletaryong rebolusyonaryo nga hangaway si Ka Romy nga naghalin sa imol nga mangunguma, nga nakatapos sang abugasya bangud sa pagka-iskolar. Sa kada magkita kami sa Europe, masangkad ang amon mga talakayan kon ano kalala ang kahimtangan sang masang mamumugon kag mangunguma kag kon paano dapat sakdagon, pangapinan kag isulong ang ila nga pungsodnon kag demokratikong kinamatarung indi lang paagi sa ligal nga bulig sa balayon sang nagaharing sistema kundi mas importante pa, paagi sa ila nga kaugalingon nga rebolusyonaryo nga kahublagang masa.

Naghatag-inspirasyon sa iya ang Una nga Dungganon nga Kahublagan Panadlong, ang liwat nga pagtukod sang PKP, ang pagtukod sang BHB kag NDF kag paglapnag sang rebolusyonaryo nga organo sang gahum pangpulitika sini kag sang mga rebolusyonaryong pwersa kag sang pumuluyo sa proseso sang paghimakas batuk sa diktaduryang Marcos kag mga sumunod nga rehimen. Mabakod siya nga tagasuporta sang Ikaduha nga Dungganon nga Kahublagan Panadlong kag malipayon sa nadangtan sang pagpanibag-o nga kapagsik kag labi nga mga pagsulong sang bag-o nga demokratikong rebolusyon.

Madamo sang kahigayunan nga nag-upod kami ni Ka Romy sa mga talakayan publiko kaangut sa akon nga mga kaso kag pati sa mga pangkabilugan nga topiko bahin sa tawhanong kinamatarung, sugilanon pangkalinungan kag sitwasyon sa Pilipinas. Isa ka dungog sa akon nga maupod pirme si Ka Romy sa mga talakayan sa The Netherlands, Belgium, Luxembourg, sa Pilipinas, sa US kag Canada, kon sa diin masarangan ko nga magtambong o magpadala sang nakasulat nga kontribusyon, paagi man sa bidyo ukon indi.

May madamo pa ako sang mahambal bahin sa amon pag-updanay kag relasyon sa pagtrabaho ni Ka Romy. Pero nalimitahan ako sang oras kag sa kinahanglan nga makahambal man ang iban nga kaupod kag abyan sa madamo nga bagay nga kabahin sang manggaranon nga eksena sang iya mabinungahon nga kabuhi sa pag-alagad sa pumuluyo, labi na sa mga ginahimuslan kag ginapigos.

Pagkatapos sang iya pagtaliwan, ang daku nga mahimo ko amo nga ipaambit ang impormasyon para sa pagpadayon sang iya bulawanon nga ginpanubli kag sa pagpahayag sang daku nga pagpasalamat sa iya pamilya sa personal nga bahin kag ligal nga serbisyo kag sa iya tuman ka malahalon nga relasyon sa akon bilang iya kliyente kag katrabaho sa paghimakas para sa katarungan kag kalinungan.

Ang maathag nga paghangup kag malig-on nga paghakos ni Ka Romy sang relasyon sa tunga sang ligal kag pulitikal nga patag ginpakita sang iya pirme nga ginasulit nga pahayag: "Ang pagkabalido  kag kahustuhan sang armadong paghimakas indi isa ka ligal o moral nga halambalanon, isa ini ka pulitikal kag istorikal nga halambalanon.”

Bisan sampaton siya sa korte bilang abugado sang banwa kag bilang may edad nga ligal adbayser sang NDFP sa sugilanon pangkalinungan, ginkilala niya ang kakinahanglanon sang rebolusyonaryo nga kahublagang masa bilang pwersa nga makapabag-o sa daan nga garuk nga sistema sang daku nga kumprador kag agalon nga mayduta kag sa pagtukod sang isa ka bag-o nga sistema pangkatilingban nga tunay nga hilway, demokratiko, makatarungan, progresibo, bugana kag malinong.   #