Hiunong ha Kamutangan han mga Detenido Politikal


Waray translation of: On the condition of Political Prisoners

Ngadto ha:

Commission on Human Rights (CHR), pinaagi kan Chairperson Loretta Ann Rosales
Department of Justice (DOJ), pinaagi kan Sec. Leila De Lima
Public Attorney’s Office (PAO), pinaagi kan Chief Public Attorney Persida Rueda Acosta
Senate Committee on Social Justice, pinaagi kan Senator Francisco Pangilinan
Senate Committee on Justice, pinaagi kan Senator Francis Escudero
Philippine National Police-Human Rights Affairs Office, pinaagi kan Director Clarence Quinto
KARAPATAN, pinaagi kan Chairperson Marie Hilao-Enriquez
National Union of Peoples’ Lawyers (NUPL), pinaagi kan Atty. Edre Olalia


Tikang kan:
Alan Jazmines
NDF peace consultant nga detenido ha PNP Custodial Center, Camp Crame

Petsa:
Abril 10, 2012

Iginsubmiter han nakapirma ha pakipagkooperasyon han natutungdan nga mga detenido politikal nga nakadetenir yana hini nga custodial center an pira nga indbiduwal nga sumada nga mga dokumentasyon han mga kaso han kadak-an han mga detenido politikal dinhi ha Philippine National Police (PNP) Custodial Center ha Camp
Crame.

Sakob hin nakalabay nga usa katuig, amon ginkonsentrahan an pag-aram ngan pagdokumento hini nga mga kaso ngan iba pa nga kasumpay nga mga kaso, ngan nakapaghimo hin kongklusyon nga an natutungdan piho nga nagin biktima ngan padayon nga nagigin biktima han ura-ura nga diri makatadungan, arbitraryo nga iligal nga pag-aresto, prosekusyon ngan detensyon; han tortyur ngan iba pa nga grabe nga pagtalapas ha tawhanon nga katungod; han ura-ura kahinay (ngan ha pira nga kaso waray), ginmaniobra ngan diri makatadungan nga proseso ha korte; ngan langyaw nga panginginlabot-- (lakip an mga kaso hin rendition han mga langyawanon nga pwersado nga ginsikmit abrod ha sulsol han U.S. Federal Bureau of Investigation (FBI), iligal nga ginpasulod ha Pilipinas ha paggamit hin mga diri ungod nga mga identidad nga igin-imponer ha ira, gindetenir ngan ginsalawdan hin hinimu-himo nga mga kaso komo mga Pilipino, ngan an padayon nga interes ngan pauru-utro nga interogasyon han mga detenido politikal—labina an mga Moro/Muslim nga detenido politikal—han FBI ngan iba pa nga mga ahensya han intelidgens han US ha usa nga sekreto nga kwarto ha sakob han lugar han detensyon sugadman ha pinakamenos usa nga condominium yunit ha hirani nga ginagamit han mga ahensya han intelidgens han US.

Komo desisibo, pantul-id nga aksyon ngan solusyon, ini ngatanan nga mga detenido politikal kinahanglan nga tagan hin hustisya ngan hayawan ha gilayon. An mga inhustisya ngan mga pagtalapas ha mga katungod nga ginhimo kontra ha ira kinahanglan pagbaydan, ngan an nagpapatuman hini nga mga inhustisya ngan mga pagtalapas kinahanglan tagan hin tuang nga mga pitad. Kinahanglan liwat mabantayan ngan desisibo nga mahunong an mga pagbulos, labina kay may-ada na mga pag-atentar ngan pag-aplikar hini, lakip na an mga aksyon nga ibalhin an nakapirma ha iba pa nga prisuhan kun diin epektibo hiya nga mapugngan pagpahayag ngan mapuypoy, ngan mapugngan liwat nga makapagpadayon ha pagtrabaho hini nga mga kaso.
Iginrerekomendar liwat an dugang pa nga mga aksyon ngan mga pagtul-id agud mapugngan an pagpadayon ngan pag-utro ha mga kasaypanan nga gintudlok ngan ginpalandaw hini nga mga pag-aram ngan mga dokumentasyon, ngan ha paggamot ha sistema ngan mga kondisyon nga nagpabutho hini ngan padayon nga magbuksas hini nga mga kasaypanan.

Hiunong ha mga detenido politikal

Syahan, kun ungod ba nga may-ada mga detenido politikal:

Ha kamatuoran, bisan kun pirme nagnenegar an GPH han butad ngan klaro nga kamatuoran, may-ada mga detenido politikal dinhi ngan ha bug-os nga nasud. Mas grabe pa an reyalidad han pag-eksister han mga detenido politikal, tungod kay kaudgan ginbabansagan hira komo “Maximum Security Risk” nga mga detenido ngan mas gin-iistriktuhan ngan gintatalapas an ira mga pampolitika, makatawo, ligal ngan iba pa nga mga katungod.

Nagdududa an mga custodian ha prisuhan ngan nagpapatuman hin maksimum nga pampolitika nga panmuypoy ngan mga pag-iistrikto ha mga detenido politikal tubtub makaya hini, tungod kay an mga detenido politikal padayon nga nag-iinsister han ira pampolitika nga panindugan ngan kapas nga magpadayon ngan magpasulong han ira pakigbisog para ha ira ginpuypoy, gintamakan nga pampolitika, makatawo, ligal ngan iba pa nga mga katungod ngan han katungod han iba pa, bisan kun detenido hira. Grabe liwat nga  natatalapas an buruhaton han mga detenido politikal kasumpay han erestorya kamurayawan.

An prinsipal nga pamaagi ha pagtago o pagpuypoy ha politikal nga kinaiya han ira pagkapriso amo an pagsalawad hin hinimu-himo nga kriminal nga kaso kontra ha ira. Diri la ini pagtalapas ha Hernandez Doctrine, nga nagdidiri ha pagsalawad hin mga kriminal nga kaso kun lupgop ini han mga politikal nga kaso, sugad han rebelyon. Ginhihimo liwat ini pinaagi han maghugaw nga maniobra nga iligal, sugad han pagsalawad hin diri mapyansahan nga kriminal nga mga kaso para la hira mapreso hin waray talaan nga panahon, pagsalawad hin kaso ha ira komo iba-iba nga mga tawo, pagpresentar hin peke nga mga testigo, tinuyo nga pagpahinay han mga proseso han korte, pagmaniobra para bag-uhon an lugar nga pagbibistahan ngan/o pagsalawad hin bag-o nga mga hinimu-himo nga mga kaso ha mga panahon nga maibasura na han mga detenido politikal an ira mga kaso, o direkta nga pagbalewaray han mga ligal nga proseso.

Ini ngatanan ngan damo nga iba pa ginhihimo kontra ha mga detenido politikal dinhi ha PNP Custodial Center ha Camp Crame.

Mga Kaso

An pagplusad hin mandamyento de aresto permi ginkikinahanglan ha pag-aresto ha usa nga tawo, labot la ha kaso nga naaaktuan hiya nga naghihimo hin usa nga krimen. Ha ngatanan nga mga kaso han detenido politikal nga gin-adman ngan gindokumento dinhi, waray tinuod nga mandamyento de aresto an iginpalusad han gin-aresto hira para ha usa nga maiha na nga kaso. Ha kadam-an nga kaso, an mga post facto nga “mandamyento de aresto” iginpagawas pagkatapos la han pag-aresto, ngan ha iba pa nga kaso pagkatapos na madara ha custodial center dinhi.

Mas grabe pa, kadam-an ha sugad hini nga post facto “mandamyento de aresto” diri para ha tinuod nga tawo nga gin-aresto, kundi para ha iba nga mga tawo, ngan resulta hini an gin-aaresto nga tawo nga ginpa-blotter, ginkasuhan ngan ginpreso ha ngaran han iba pa nga mga tawo (subay ha anuman nga abilable nga kriminal nga mga kaso ngan mandamyento de aresto ha ngaran han iba nga tawo nga madali mahuram). Usa hini nga “pag-uswag” amo an pagbag-o han ngaran han usa nga tinod nga tawo ha pagigin alyas han usa pa nga tawo nga igin-uupod na ha usa nga kriminal nga kaso. An usa pa amo an pagbag-o han ngaran han usa pa (nga posible usa nga tinuod nga tawo) ngan may-ada kriminal nga kaso, komo usa nga alyas han detenido politikal nga waray aktuwal nga kriminal nga kaso kontra ha iya.

Ginhihimo liwat an pareho nga mga “pagpauswag” ha “pagbalik han mandamyento de aresto.” Ini ngatanan ginhihimo para matagan-rason an pag-aresto ngan padayon nga detensyon han mga biktima han gintutuyo nga “sayop nga pagkilala” (mistaken identity).

Ngan, may pira liwat nga mga kaso kun diin waray gud iginpalusad nga mandamyento de aresto (lugod ginagamit an nahiaaraan nga pagbutang hin pusil/paburuthon para matagan-rason an pag-aresto, ngan may pira liwat nga kaso nga diri iginbalik an mandamyento de aresto nga iginsubmiter ha usa nga korte ngan waray igin-isyu nga order an korte para mapreso.

Ha ngatanan nga mga kaso nga gin-adman ngan gindokumento, klaro nga hira ngatanan mga biktima han iligal nga pag-aresto, hinimu-himo nga mga kaso, malisyuso ngan iligal nga ginmaniobra nga prosekusyon, ngan iligal nga detensyon. Kadam-an in gin-aresto, ginkasuhan ngan gindetenir, malisyuso nga gintatagan hin peke nga ngaran o iba pa nga iginhahatag nga peke nga alyas, para la hira mahiupod ha presente nga mga kriminal nga mga kaso nga diri poyde pyansahan, para la hira madetenir hin waray talaan nga panahon. Pira dinhi amo an masunod:

Ahmad Ibrohim (usa nga taga-Indonesia, nga biktima han rendition o tortyur didto ha Malaysia, pwersado nga gindara ha Pilipinas gamit an usa nga Pilipino nga identidad nga pwersado nga igin-imponer ha iya, ginkasuhan ngan gindetenir komo usa nga “Ibrahim Ali” nga natawo kuno ha Marawi City). An iya duha nga kaupod nahiagum liwat han pareho nga eksperyensya. Usa nga igkasi Indonesian, hi Ahmad Faisal, gintagan hin ngaran nga “Deni Ofrasio” nga natawo kuno ha Cotabato City. Lain pa nga igkasi-Indonesian, hi Abdullah Zaini, gintagan hin ngaran nga “Jessi Panda,” nga natawo kuno ha S.K. Pendatun, Maguindanao.

Didi Residiana (usa nga Indonesian, gin-aresto, ginkasuhan ngan gindetenir komo “Ted Yolanda”)

Farhan Sali (gin-aresto, ginkasuhan ngan gindetenir komo “Guiamaluddin Tutukel Edzrafil”)

Jonathan Romero (gin-aresto, ginkasuhan ngan gindetenir komo “Julane Luganao Sison” ngan iba pa nga peke nga ngaran; an iya ungod nga ngaran ginhimo nga alyas han usa nga nagngangaran nga “Julane Luganao Sison”)

Kamarudin Awal (gin-aresto, ginkasuhan ngan gindetenir komo “Kamarudin Ali”)

Salahudin Eson (gin-aresto, ginkasuhan ngan gindetenir komo “Salahudin Sala”)

Borhan Mundus (waray gud makasuhi ha anuman nga kriminal nga kaso, pero para magin “ligal” an iya pag-aresto ngan detensyon, an ngaran han lain pa nga tawo nga upod ha usa nga kriminal nga kaso – “Amdak Jumah” --ginhimo nga usa la nga alyas ni Borhan Mundus)

Adzhar Barie (waray makasuhi hin anuman nga kriminal nga kaso, pero para la magin “ligal” an iya pag-aresto ngan pagdetenir, an ngaran han lain nga tawo nga igin-upod ha usa nga kriminal nga kaso--”Jurim Abdul”--ginhimo liwat nga alyas han lain pa nga alyas--”Hasim Talib”--ni Adzhar Barie)

Eduardo Serrano (an iya ungod nga ngaran ginhimo nga alyas han lain nga tawo, “Rogelio Villanueva”, nga amo an ginkasuhan hin lima nga kriminal nga kaso, kun diin nabasura na an usa)

Prospero Agudo (an iya ungod nga ngaran ginhimo nga alyas han lain pa nga tawo, “Jose Agudo,” nga amo an ginkasuhan hin tulo nga kriminal nga kaso, kun diin an usa waray igpadayon ngan an usa pa ginbasura. Nahayawan hiya tungod ha pagpyansa ha ikatulo nga kaso).

Zam Edris (an iya ungod nga ngaran ginhimo nga alyas han lain nga ungod nga tawo, “Sauman Usman,” nga asya an ginkasuhan ha usa nga kriminal nga kaso, ngan diri hi Zam Edris)

Ha duha hini nga mga kaso, an mga ginkasuhan mga menor de edad ha panahon nga ginkasuhan hira ngan ginpalusaran hin mandamyento de aresto ha iba naman nga mga ngaran:

Adzhar Barie (17 anyos la an pangedaron han ginkasuhan hiya hin Criminal Case No. 505-4 ngan ginpalusaran kuno hin mandamyento de aresto hadton Setyembre 28, 2000 komo “Hasim Talib alyas Jurim Abdul”)

Zam Edris (15 anyos la an pangedaron han ginkasuhan hiya hin Criminal Case No. 5512007 ngan 552-2007 ngan ginpalusaran kuno hin mandamyento de aresto hadton Disyembre 18, 2007 komo “Sauman Usman”)

Labot la han kamatuoran nga an mga iginkaso ha ira in mga hinimu-himo, ura-ura kahinay an mga proseso han korte hiunong ha mga kaso han mga detenido politikal dinhi, ngan ha damo nga mga kaso waray pa gud umunhan, nga grabe nga pagtalapas ha ira katungod ha dagmit nga pagbista.

Matar Saliling (waray pa gud mabista ha bisan diin nga korte tikang hiya maaresto ngan madetenir sakob hin masobra pito katuig)

Adzhar Barie ngan Borhan Mundus (waray pa gud mabista ha bisan diin nga korte tikang hiya maaresto ngan madetenir sakob hin masobra duha katuig)

Alan Jazmines (waray pa gud makasuhi ngan mabista tikang hiya maaresto ngan madetenir hadton nakalabay nga tuig)

Farhan Sali ngan Manueya Abubakar (ginkasuhan hadton Abril 2009, kundi tikang hadto waray pa gud mabista ha mga hinimu-himo nga kaso sakob hin hirani tulo katuig)

Badrudin Dalungan (una nga ginkasuhan ha hinimu-himo nga kaso hin “illegal possesion of firearms) nga iginsalawad katapos hiya maaresto hadton Setyembre 22, 2009, kundi tungod kay maluya ngan mapyapyansahan ini nga kaso, igin-upod an iya ngaran ha diri-mapyapyansahan nga kaso nga iginsalawad kan “Guimaluddin Edzrafil” ngan Mueya Abubakar, para la hiya madetenir hin waray talaan nga panahon; sanglit bisan kahuman maibasura an iya kaso nga “illegal possesion of firearms” tungod kay an nag-aresto nga yunit waray makapresentar han sinesering nga “illegal firearms” nga nakuha kuno ha iya, padayon hiya nga nakadetenir dinhi; sakob hin duha ngada duha hin tunga katuig, waray ngani hiya makasuhi o mabista ha iya ikaduha nga kaso”)

Didi Resdiana komo “Ted Yolanda”, Mohammad Nasir ngan Ohammad Yussuf Karim Faiz (gin-aresto hira hadton Disyembre 12, 2004, ha ira pag-abot ha Pilipinas tikang ha Indonesia ngan ginkasuhan hin illegal possession of firearms and explosives nga pataraw-an nga nakit-an kuno ha ira gamit, kundi ha kamatuoran iginbutang la diha nga gin-aresto hira; sobra tulo ngan tunga katuig pa an nakalabay antes hira mabista ha korte, ngan tikang han ira katapusan nga bista tulo ngan tunga katuig na an nakalabay waray na masunod pa nga pagbista ha korte ha ira kaso; grabe hira nahikawan ha katungod ha dagmit nga pagbista)

Tukan Guindo (ura-ura kahinay an proseso ha korte hiunong ha mga hinimu-himo nga kaso kontra ha iya tikang Abril 2004)

Gulam Mundus (ura-ura kahinay an proseso ha korte hiunong ha iya hinimu-himo nga kaso tikang Hunyo 2009)

Ruben Lavilla Jr. (waray pa hiya mabista ha korte sakob hin tulo katuig ha usa nga “ikaduha nga kaso” nga nakapasorpresa ha iya ngan ha iya abogado kahuman maibasura an iya una nga kaso, iginmando na ha korte an paghayaw ha iya, ngan tigawas na hi Lavilla ha geyt han custodial center)

Zam Edris (iligal nga gindetenir dinhi ha PNP Custodial Center sakob hin duha kabulan, tungod kay waray order ha korte para ha iya detensyon ha bisan diin nga prisuhan dida nga gindara hiya dinhi hadton Disyembre 2, 2011; hadton Enero 30, 2012 pala makasubmiter an yunit nga nag-aresto hin mando para hiya prisuhun ha BJMP ha Camp Bagong Diwa, nga ha sugad naipagawas nga hini nga panahon an iya detensyon didto in ligal ngan natatahuban an pagka-iligal han iya detensyon dinhi ha PNP Custodial Center tikang Disyembre 2, 2011 tubtub Enero 30, 2012)

Ha mga kaso nga nadadayon an mga pagbista ha korte, ginagamit an mga peke nga mga testigos agud suportahan an mga alegasyon kontra ha mga biktima han hinimu-himo nga mga kaso. Ha damo nga mga kaso, diri na manenegar nga an mga peke nga mga testigos naghahatag hin mga testimonya nga diri mabeberipikar, nag-iiba-iba ngan buwa.

Sugadman, may mga kaso kun diin ginbalewaray la han korte an mga pag-iiba-iba, mga buwa, mga ispekulasyon ngan hinimu-himo nga mga testimonya para la mahiduduon ngan hikawan hin hustisya ngan kalibrihan an akusado. Usa nga landaw nga pananglitan hini amo an sayop nga paghusgar han korte ha mga nag-iiba-iba nga mga testimonya kontra kan Gulam Mundus ngan Tukan Guindo.

Mas dugang pa ini nga nagrabe, dida nga ha pira nga kaso ginhusgahan han korte nga an mga kaso han mga detenido politikal waray pulos, iginbasura ini nga mga kaso ngan iginmando nga buhian an mga detenido politikal, kundi ura-ura ini nga gindelatar han Custodial Center—kundi man iginbalewaray-an mando han korte para ha paghayaw ngan padayon nga igindedelatar ngan nakikipagkonsabo ha nag-aresto nga yunit para magmaniobra o padayon nga gindedelatar an implementasyon han mga mando han korte para padayon nga madetenir an angay na kunta igrelis nga mga detenido politikal, nga waray pagka-konsensya nga nabibiktima ha inhustisya ngan iligal nga mga aksyon hin pagdetenir ini nga nasering nga mga detenido politikal.

An pinakaurhi amo an pag-ulang ha paghayaw kan Prospero Agudo, nga nagresulta ha 27 diyas nga pagkadelatar—ini mismo usa nga akto hin ilegal nga detensyon. Mas grabe pa kunta an pagkadelatar, kun waray pa ginhimo nga paningkamot kontra ha iligal nga pag-ulang ngan mga taktika han pagdelatar han custodial center command. Ha katapusan, kinahanglan kumadto an mga opisyal han Commission on Human Rights (CHR) para kuhaon mismo hi Agudo para maseguro an implementasyon han mando han korte nga hayawan hiya.

An usa pa nga nahiuna nga kaso amo an padayon nga pagdumiri han custodial center command nga iimplementar an mando han korte para ha paghayaw kan Kamarudin Awal ngan Kanakan Eson, tikang ini una nga iginmando han RTC ha Midsayap, Cotabato City hadton Abril 16, 2010, nga pinal nga gindesisyunan han pareho nga korte—komo baton ha mosyon han prosekusyon para ha rekonsiderasyon—hadton Oktubre 10, 2010 ngan igin-utro pa hadton Disyembre 16, 2010 pinaagi ha Quezon City RTC kun diin nagsalawad hin kaso nga iligal detensyon hira Awan ngan Eson kontra ha chief han PNP Custodial Center. Kahuman maisalawad ini nga kaso hin iligal detensyon ha CHR hadton katapusan han Pebrero 2011, lain pa nga malisyuso nga maniobra an ginhimo-hini nga panahon pagbag-o hin lugar para ha pareho nga ginbasura nga kaso kontra kan Awal ngan Eson para la hira padayon nga madetenir pinaagi ha double jeopardy.

Nagsalawad liwat hin kaso nga writ of habeas corpus an abogado nira Awal ngan Eson ha RTC, Branch 220 ha Quezon City kontra ha chief han PNP Custodial Center, ngan ha utro nga higayon, nag-order an RTC, Branch 220 nga hayawan an duha. Kundi nagsalawad hin motion for reconsideration an PNP Custodial Center ha damo nga waray pulos nga mga hinungdan. Hadton Enero 16, 2012, nagmando an korte ha PNP Custodial Center para ha “Paghayaw kan Kamarudin Awal ngan Salahudin Kanakan Eson tikang ha Pagkapriso”. Kundi utro naman nga nagdumiri an PNP Custodial Center nga hayawan an duha, ha pagsering nga an korte kuno waray klaro nga pahayag nga nagmando nga hayawan an duha. Sanglit kinahanglan naman magsalawad ha korte an abogado ni Awal ngan Eson para klaruhon gud an mando ha paghayaw ha duha para diri na makapagdumiri an PNP Custodial Center hiunong ha isyu.

An usa pa nga kasumpay nga kaso amo an mahugaw nga taktika hin pag-upod kan Badrudin Dalungan ha hinimu-himo nga kaso kontra kan “Guimaluddin Edzrafil” ngan Maueya Abubakar (Criminal Case Nos. 551-2007 ngan 552-2007 para ha murder, multiple murder, ngan multiple frustrated murder, kasumpay ha panmomba ha Sheer Marketing ha Kidapawan City), kahuman maibasura han korte an kaso nga ginsalawad ha iya dida nga gin-aresto ngan gindetenir hiya hadton Setyembre 22, 2009—an kaso nga illegal possession of firearms—tungod ha kakulang hin ebidensya ngan iginmando hini nga hayawan hiya.

An mas nahiuna pa nga kaso amo an pagpugong ha paghayaw kan Ruben Lavilla, Jr., nga gintagan na han korte hin mando nga hayawan, kundi dayon nga gin-aresto utro samtang tigawas hiya ha custodial center hadton Marso 10, 2008. An utro nga pag-aresto nakabasar kuno han “kadaan nga warrant of arrest” para ha “ikaduha nga kaso” kontra ha iya nga unob na kuno nga naeksister antes pa hiya maaresto hadton katapusan han Hulyo 2008 ngan pagdetenir ha hiya ha PNP Custodial Center tikang hadton Agosto 30, 2008, kundi waray hiya ngan an iya abogado pahibarua hiunong hini ha nakalabay nga duha katuig nga detenido hiya, ngan dida la “misteryoso” ngan tigda nga binutho kahuman hiya mahayawi. An “ikaduha nga kaso” in malisyoso tungod kay ha ligal nga punto subay ha Hernandez Doctrine, nasasakop na ini ha nahiuna nga naibasura nga kaso nga rebelyon.

An diri makatadungan ngan pag-aresto ngan detensyon han mga detenido politikal landaw nga sayop ngan patraydor ha kaso han mga detenido politikal nga kaapi ha mga organisasyon nga aada ha proseso han pakipagnegosasyon pankamurayawan an GPH. An patraydor nga pag-aresto ngan padayon nga pagdetenir han NDFP peace consultant ngan mga pwersa han Moro Islamic Liberation Front (MILF), sugadman an pagsalawad hin hinimu-himo nga mga kaso ngan maraut nga tratamyento ha ira ha prisuhan, klaro nga nagkukwestyon ha sinseridad han GPH ha iya pankamurayawan nga pakipag-estorya ha pareho NDF ngan MILF.

Subay ha naeksister nga NDF-GPH Joint Agreement on Safety and Immunity Guarantees (JASIG), protektado an mga NDF peace consultant tikang ha surbeylans, pag-aresto, detensyon ngan iba pa nga antagonistiko nga mga aksyon. Kundi ginbalewaray ini nga kasarabutan ha estado, militari, pulis ngan intelidgens nga mga otoridad; padayon nga nag-aaresto ha mga NDF consultant—nga arogante nga pagbalewaray ha ira istatus komo mga peace consultant ngan han ira kuno proteksyon han JASIG; nagsaad nga dugang pa nga man-ngaresto; ngan nagdudumiri nga hayawan an mga detenido nga mga konsultant komo kaparte han kanan GPH sine qua non obligation para padayon nga makaunhan an erestorya pankamurayawan.

Mga NDF peace consultant nga detenido dinhi ha PNP Custodial Center ha Camp Crame amo an masunod:

Alan Jazmines (membro han NDF Committee ha NDF-GPH Reciprocal Working Committees on Socio-Economic Reforms)

Eduardo Sarmiento (NDF peace consultant nga nagrepresentar han Eastern Visayas Region tikang 1986, ngan membro han NDF panel nga nakipagnegosasyon ha GPH panel ha 1986 lokal nga erestorya pankamurayawan nga ginhimo ha Northern Samar hadton 1986)

Eduardo Serrano (NDF peace consultant nga nagrepresentar ha Southern Tagalog Region)

Napulo nga iba pa nga NDF peace consultang nga detenido ha iba-iba nga prisuhan ha nasud.

An nadetenir nga mga NDF peace consultant diri nagin epektibo ha pagpatuman han ira malon han trabaho kasumpay ha erestorya pankamurayawan. Labaw pa hini, iginpailarum hira ha grabe nga mga restriksyon, lakip na an censorship o pag-abre han ira mga komunikasyon, dokumento, barasahon ngan iba pa nga materyal, nga hul-os nga nagtatalapas ha confidentiality han mga komunikasyon ngan iba pa nga balyuay giutan han mga NDFP peace consultant ngan han NDF, han NDF peace panel ngan iba pa nga may kalabutan ha ira mga buruhaton para ha proseso  pankamurayawan. Ginkumpiska an ira mga typewriter, lakip na an iginhatag han NDF.

An mga NDF peace consultant an target han panmuypoy han mga otoridad han prisuhan, labina kay hira an aada ha unhan ha mga pakigbisog han mga detenido politikal ngan iba pa nga pinereso para ha ira mga katungod ngan kaupayan ngan kontra ha mga krimen ngan pan-ngabuso ha ira. An pinakamabangis nga pagbulos nga ginhimo diri pala maiha ha PNP Custodial Center command dinhi nagtatarget ha padayon nga paningkamot han NDFP peace consultant ngan iba pa nga mga detenido politikal dinhi  nga magpagawas hin mga pag-aram ngan mga dokumentasyon ha mga kaso hin diri makatadungan, arbitraryo ngan iligal nga pag-aresto, prosekusyon ngan detensyon han haros ngatanan nga mga detenido politikal dinhi, komo pangandam para ha iginproponer nga urusa nga imbestigasyon hini nga mga kaso.

Padayon nga patraydor nga nan-ngangaresto, nagdedetenir ngan nanmumuypoy ha mga NDF peace consultant, ngan ha pareho nga higayon naglalaum nga umunhan an erestorya pankamurayawan, nagpapakita la hin kawaray pagkaseryoso ha proseso pankamurayawan ha gapil han GPH. Padayon hini nga ginhihimo nga hostage an mga NFP peace consultant ha proseso pankamurayawan ngan target ha mga kapritso han estado, militari, pulis ngan mga otoridad ha prisuhan, samtang ginlilimitaran hini an mahihimo han aada ha kaluyo nga gapil han negosasyon.

An pag-aresto ngan padayon nga pagdetenir han mga NDF peace consultant nagin dako nga ulang ha pagpadayon, mahamis nga dalagan ngan pagpapatuman han erestorya pankamurayawan ha yana. Sugad liwat an nahitatabo ha kaso ha mga pwersa han MILF nga gin-aresto, grabe nga gintortyur ngan padayon nga gindedetenir ngan padayon nga ginpupugngan han korte an mando nga hayawan hira, bisan ha butnga han unob na nga nagpapadayon nga negosasyon pankamurayawan ngan ukoy-bubto giutan han MILF ngan GPH. Ginhimo ini, para padayon nga madetenir an mga pwersa han MILF samtang diri pa natatapos an MILF-GPH erestorya pankamurayawan ngan diri pa pinal nga nasosolusyunan an armado nga banggaay giutan han MILF-GPH.

An mga pwersa han MILF nga detenido ha PNP Custodial Center ha Camp Crame amo an masunod:

Kamarudin Awal

Salahudin Eson

Farhan Sali

Maueya Abubakar

Badrudin Dalungan

An Urusa nga Imbestigasyon ngan Pira nga mga Rekomendasyon

Amon liwat dinhi iginsubmiter, an masunod nga nahiuna nga iginsubmiter nga “Proposed Concept for the Joint Investigation of Cases of Unjust, Arbitrary and Illegal Arrest, Prosecution and Detention of Political Prisoners at the PNP Custodial Center in Camp Crame.”

Komo konsepto ngan pamaagi han urusa nga imbestigasyon han diri makatadungan, arbitraryo ngan iligal nga pag-aresto, prosekusyon ngan detensyon han mga detenido politikal, iginproponer an masunod nga mga punto:

1. Hihimuon an urusa nga imbestigasyon ha diwa han desisibo nga pabor ha pagrespeto ha tawhanon nga katungod, pagpabutho han kamatuoran ngan pagkab-ot hin hustisya para mahayawan an mga detenido politikal, ha pinakadagmit adton nag-aantos hin diri-makatadungan, arbitraryo ngan iligal nga pag-aresto,prosekusyon ngan detensyon.

2. An mga napartisipar ha urusa nga imbestigasyon ginlalauman nga magkonsentra, maduruto nga magtrabaho ngan agap ngan magmobilisa tubtub ha ira makakaya hin suporta nga istap ngan mga rekurso para makab-ot an mga katuyuanan han urusa nga imbestigasyon.

3. An mga katuyuanan han urusa nga imbestigasyon naglalakip han tipatip nga rebyu han mga kaso nga iginsubmiter ngan igsusubmiter pa, kun diin natudlok an diri makatadungan, arbitraryo ngan iligal nga pag-aresto, prosekusyon ngan detensyon, ngan makakab-ot hin anuman nga aksyon nga ira mahihimo tubtub ha ira makakaya ngan ha bulig han iba pa, maghimo hin mabug-at nga mga rekomendasyon, makapabutho ngan makabulig, ngan magduso para ha pagkab-ot hin anuman nga kaya maresolbar han urusa nga imbestigasyon ngan maimplementar an anuman nga ginkikinahanglan.

4. Kun diin an mga dokumento, datos ngan iba pa nga materyal nga kinahanglan para ha hul-os nga pagrebyu ngan pagsantop ha mga kaso in diri dayon abilable (pananglitan, kun diin an mga nasering nga mga detenido politikal waray mga kopya nga ginkakatinan ngan an nasering nga mga materyal abilable la ha mga korte nga hirayo ha lugar han ira detensyon) ngan rebyu ha ira mga kaso, kinahanglan umaksyon an urusa nga komite para an mga dokumento, datos ngan iba pa nga ginkikinahanglan nga mga materyal dagmit nga mahipresentar ha iya, ngan tagan liwat hin mga kopya an nasering nga mga detenido politikal ngan sugbungon han gobyerno an gastos hini.

5. Kun diin an kinaiya ngan pagdumara hini nga mga kaso gindesisyunan nga diri makatadungan ngan iligal, an ngatanan nga dabi ha urusa nga imbestigasyon kinahanglan maghimo dayon hin urusa ngan bulag nga desisyon nga ibasura an mga kaso, maghimo hin mando ha paghayaw, ngan seguruhon nga gin-implementar an mga mando ha paghayaw nga may-ada kriminal ngan admistratibo nga sirot nga ipatok ha mga grabe nga nagdumiri o hugot nga nag-uulang ha implementasyon han mga mando ha paghayaw.

6. Ha mga kaso hin klaro nga inhustiya, pagka-arbitraryo ngan pagka-iligal ha mga kaso kontra ha, ngan ha pag-aresto, prosekusyon ngan detensyon han mga detenido politikal, adton aada ha posisyon (sugad han DOJ) kinahanglan agap nga gumios agud  hulkason an kaso o umabuyon nga ibasura dayon o iba pa nga ligal sugadman iba pa nga “extra-ligal” nga pamaagi nga angay himuon.

7. Ha mga kaso kun diin an mga desisyon han korte may kasaypanan o hinay kaupay an proseso o diri gud naunhan nga nagreresulta ha karat-an han mga biktima han diri makatadungan, arbitraryo ngan iligal nga pag-aresto, presekusyon ngan detensyon, kinahanglan maghimo hin mga pitad agud ibalhin an lugar nga pagbistahan han mga kaso ha iba pa nga mas responsable, episyente, makatadungan ngan madali umunhan nga mga korte, o padagmiton pinaagi ha baga hustisya nga ginpapadagmit (justice on wheels) o pinaagi ha ehekutibo nga aksyon han presidente.

8. Ha mga kaso kun diin may-ada mayor nga mga diri-pagkasarabot ha mga nadadabi o mga ulang ha pag-unhan ha urusa nga imbestigasyon, poyde bistahon an mga kaso ha iba pa nga lugar para ha mas komprehensibo nga pag-aram, sugad han ehekutibo nga sanga para ha anuman nga ehekutibo nga panginlabot nga ginkikinahanglan o ha lehislatura para ha anuman nga lehislatibo nga imbestigasyon ngan solusyon nga ginkikinahanglan.

Igdudugang namon ini nga pira nga mga nota ngan mga rekomendasyon:

a.) Hul-os nga iginkalipay han Commission on Human Rights ini nga paningkamot, ngan ha kamatuoran, nagsaad nga manguna ha urusa nga imbestigasyon. Kami an magkoordinar ha mga detalye sugad han mga iskesyul, mga pamaagi, dugang nga datos ngan mga dokumentasyon.

b.) The big number of faults in the arrest, prosecution, court processes and detention suffered by political prisoners, whose cases have been documented here, stresses the need for more definitive long-term remedies – aside from the immediate resolution of the cases and the vindication and release of the victims – which may require stronger and more stringent administrative, legislative and judicial measures to prevent or even just significantly minimize their further occurrences in the future. Further supportive legislative and judicial measures in the face of rampant disregard of the Hernandez doctrine is one of these. There is also the marked need for stronger legislative and judicial measures in the face of rampant violations of the right to speedy trial.
b.) An damo nga ihap han mga kasaypanan ha pag-aresto, prosekusyon, ngan mga proseso han korte ngan detensyon nga nahiaguman han mga detenido politikal, kanay mga kaso gindokumento dinhi, nagduduon ha panginahanglan para ha mas depinido nga panmaihaan nga mga solusyon—labot pa ha dagmit nga pagresolbar ha mga kaso ngan an paghatag hustisya ngan paghayaw ha mga biktima—nga nanginginahanglan hin mas mabug-at ngan bisan naman la signipikante nga maiibanan nga utro ini mahimo ha tidaraon. Usa hini amo an dugang nga pansuporta nga lehislatibo ngan hudisyal nga mga pitad atubangan han samwak nga pagbalewaray ha Hernandez doctrine. May-ada liwat dako nga panginahanglan para ha mas mabug-at nga lehislatibo ngan hudisyal nga mga pitad atubangan han samwak nga pagtalapas ha katungod ha dagmit nga pagbista.

c.) Atubangan han grabe, samwak nga mga pagtalapas han mga tawhanon nga katungod han mga detenido politikal, nga iginbuksas han mga dokumentasyon—an hilarum nga mga imbestigasyon magpapakita hin mas grabe ngan mas samwak pa—diri la angay pabatunon adton mga responsable para hini nga mga pagtalapas ha tawhanon nga katungod, kinahanglan maghimo ngan mag-implementar hin mas seryoso, desisibo ngan epektibo nga mga pitad komo panmaihaan nga pagtul-id ha sugad nga mga grabe, samwak nga pagtalapas ha tawhanon nga mga katungod.

d.) Tungod ha butad nga kagrabihon ngan pagsamwak han mga kaso hin diri makatadungan, arbitraryo ngan iligal nga pag-aresto, prosekusyon ngan detensyon ha  ranggo han guti nga populasyon han detenido politikal dinhi ha PNP Custodial Center, may-ada liwat yana panginahanglan nga usisahon an pareho nga mga kaso ha iba pa nga mga prisuhan kun diin nakadetenir an iba pa nga mga detenido politikal.

e.) Tungod ha nakit-an nga grabe nga landaw nga panginginlabot han mga langyaw (ha partikular, ha US) sugadman han lokal nga militari ngan intelidgens nga mga yunit han pulis, ha pag-operetyt han PNP Custodial Center ngan an pagtratar han mga detenido politikal dinhi, kinahanglan maghimo hin pankadagmitan nga mga pitad para  desisibo nga mahunong ini ngatanan nga mga panginginlabot.

f.) Ha mga kaso hin detenido nga mga NDF peace consultant, gin-aayat an GPH nga ipakita nga tinuod ini nga tangkod ngan seryoso ha pagpatuman han erestorya pankamurayawan ha mga principal hini nga mga detenido politikal, ngan ha sugad maghimo hin klaro ngan desisibo nga mga aksyon para ha pagtul-id ha mga kasaypanan nga nahimo kontra ha ira, an kasumpay nga mga pagtalapas han mga pankamurayawan nga kasarabutan ngan han tinuod nga diwa han proseso pankamurayawan, ngan imando an dayon nga paghayaw ha ira.

g.) An resulta han pag-aram ngan dokumentasyon han mga kaso han mga detenido politikal dinhi dugang nga nagsusuporta ha demanda han NDF ha proseso han negosasyon para ha paghayaw ha ngatanan nga detenido politikal.

Mga nakalakip nga mga dokumentasyon:

Case No. 1 – Ahmad Saifullah Ibrohim Case

Case No. 2 – Didi Resdiana Case

Case No. 3 – Zam Edris Case

Case No. 4 – Jonathan Romero/Abdul Jabar Case

Case No. 5 – Adzhar Barie Case

Case No. 6 – Borhan Mundus Case

Case No. 7 – Gulam Mundus Case

Case No. 8 – Tukan Guindo Case

Case No. 9 – Matar Saliling Case

Case No. 10- Ruben Lavilla, Jr. Case

Case No. 11- Prospero Agudo Case

Case No. 12 and 13 – Kamarudin Awal and Salahudin Eson Case

Case No. 14 – Farhan Sali Case

Case No. 15 – Badrudin Dalungan Case

Case No. 16 – Alan Jasmines Case

Case No. 17 – Eduardo Serrano Case

Case No. 18 – Eduardo Sarmiento Case

Posible masunod an iba pa nga mga kaso, tungod kay an iba pa nga mga detenido politika parupareho an mga kaso.

Iginhatag nga mga Kopya:

Labot ha mga kopra para ha direkta nga mga napartisipar ha urusa nga imbestigasyon, an mga kopya hini nga surat ngan mga kalakip hini iginpadara liwat ha masunod:

NDF and MILF peace panels, as half the number of the cases documented are those of NDF peace consultants and MILF members

United Nations Working Group on Arbitrary Detention

Amnesty International-UK

Human Rights Watch, Asia Division

International Committee of the Red Cross

Baton

An baton hini nga surat ngan ha hangyo para ha iyo representasyon ngan partisipasyon ha imbestigasyon hugot nga ginhuhulat.