Pagpasidungog kan Maita Gomez: Nakigbisog para ha katalwasan han kababayin-an ngan katawhan

By Prof. Jose Maria Sison
Founding Chairman, Communist Party of the Philippines
13 July 2012
 

Waray translation of: Tribute to Maita Gomez: Fighter for the liberation of women and the people

Kami ni Julie hul-os ha kasingkasing nga nakikisubo ha mga anak ngan iba pa nga mga kaurupdan ni Maita Gomez; ngan ha ngatanan niya nga mga kasama ngan kasangkayan. Kami ngatanan ura-ura nga nabibido ha iya diri ginlalauman nga pagkamatay.

Antes hiya nagkamay-ada atake ha kasingkasing, naglaum kami nga may-ada pa hiya dugang nga katuigan nga makapagserbe ha katawhan ha ira pakigbisog para ha nasyunal nga katalwasan ngan demokrasya ngan ha kababayin-an ha ira pakigbisog para ha pantay nga tratamyento ha iba-iba nga tawua ngan para ha ira hul-os  nga partisipasyon ha ngatanan nga sosyal nga mga aktibidad. Masugad paman, an iya kinabuhi puno hin mahinungdanon ngan darayawon nga mga kadaugan ha pagpatuman han iya rebolusyunaryo nga pag-ugop ngan ha pagserbe ha katawhan ngan han kagiusan han pagtatalwas han kababayin-an.



Tikang utro binuylo an kontra-imperyalista ngan kontra-pyudal nga kagisan ha Pilipinas ha dekada 1960, permi nga nagkamay-ada ispesyal nga pagtagad an patriyotiko ngan progresibo nga mga pwersa ha pag-uswag han kagiusan han kababayin-an ngan ha dugang nga partisipasyon han kababayin-an ha pakigbisog para ha nasyunal nga katalwasan ngan demokrasya.

Naghahatag kalamragan an mga sinurat ngan aktibidad han rebolusyunaryo nga mga lider han kababayin-an sugad kan Clara Zetkin ngan Aleksandra Kollontai ngan naghahatag-inspirasyon an mabayanihon nga mga susbaranan nira Gabriela Silang, Melchora Aquino ngan iba pa nga rebolusyunaryo nga lider-kababayin-an nga Pilipino. Nagigiyahan kita han mga tutdo ni Mao ngan an kababayin-an an nagsusuporta ha katunga han kapanganuran. An mga aktibista han Student Cultural Association han University of the Philippines, an Women's Bureau han Kabataang Makabayan ngan an kababayin-an ha mga unyon han trabahador, an mga asosasyon han mga parag-uma ngan an mga sirkulo han mga propesyunal nagpapasulong ha progresibo nga papel han kababayin-an.

Komo mga kadre han nasyunal demokratiko nga kagiusan, nalipay kami ha pagbutho han Malayang Kilusan ng Bagong Kababaihan (Makibaka) tikang ha Women's Bureau ngan kababayin-an nga membro han Kabataang Makabayan ngan an mga mahimuon nga mga pamaagi kun diin iginpakita han Makibaka an panginahanglan ngan importansya han papel han kababayin-an ha pakigbisog nga makakab-ot hin radikal nga transpormasyon han katilingban ha ngatanan nga natad.

Nagmadinaugon an Makibaka ngan an iya pinuno nga hi Lorena Barros ha pagkabig ha progresibo nga kagiusan hin mga babaye nga kilalado ha bug-os nga nasud. Nag-uupod ini han mga beauty queen nga nagdaug ha mga kilalado nga mga paisan-isan ngan may-ada hitaas nga lebel han kabaltokan. Usa hini nira amo hi Maita Gomez, Miss Philippines hadton 1967. Gin-gamit nira an ira pagka-kilalado para kondenaron diri la an reaksyunaryo nga kinaiya han mga paisan-isan han pagkahusay kundi an bug-os nga naghahadi nga sistema. Nagpahayag hira hiunong ha mga mabug-at nga isyu nga nakaapektar ha kababayin-an ngan han bug-os nga katawhan.

Nakakuha hi Maita hin inspirasyon ngan naaghat gumios ha First Quarter Storm han 1970. Karuyag niya magin rebolusyunaryo. Ngan ginsingabot niya an mga oportunidad para mahibaro hiunong ha rebolusyon. Sanglit, nakabig hiya nga umapi ha Makibaka. Kundi nagkamay-ada hiya mas komprehensibo ngan hilarum nga mga pag-aram hiunong Marxismo-Leninismo ngan katilingban Pilipino ngan rebolusyon ha Humanist League of the Philippines nga usa nga guti ngan mamingaw nga grupo ha University of the Philippines, ilarum han impluwensya han Cultural Bureau han Partido Komunista han Pilipinas.

Kahuman han First Quarter Storm han 1970, kun diin namobilisa an damo nga batan-on nga kababayin-an nga aktibista, binisita hi Lorena Barros ha amon kampo ha Barangay Dipogo ha Isabela agud magreport ha mga pag-uswag ha kagiusan han kababayin-an ngan para talakayon an mga plano para ha Makibaka. Gindayaw niya kun ano kaepektibo hira Maita ngan iba pa nga kilalado nga mga personalidad ha pagpasamwak ha patriyotiko ngan progresibo nga panindugan hiunong ha nasyunal nga mga isyu. An ira pagka-kilalado nakakuha hin atensyon hiunong ha mga isyu.

Han iginproklamar an balaud militar han rehimen Marcos agud mag-imponer hin pasista nga diktadura ha katawhan, nagdesisyon hi Maita nga magpultaym ha Manila. Ha dayuday, gindara hiya ha usa nga sona gerilya ha Southern Tagalog. Iginbalik hiya ha Manila dida nga nabuksas hiya ha sona gerilya ngan nagresulta hin pira nga problema ha seguridad. Sanglit, nadesisyunan nga magpatuman hiya hin underground nga istap nga buruhaton ha Baguio City.

An balay nga iya gin-ukyan nareyd han kaaway ngan naaresto hiya. Pinaagi ha National Liaison Committee han Partido, nahibaruan ko an iya plano nga umeskapo tikang ha Camp Olivas ngan akon ginmonitor kun tipaunan-o hiya aktuwal nga ineskapo, ha bulig han usa nga nga opisyal han militar nga nag-upod hiya paggawas ha kampo. Katapos hini may pira nga mga kasama nga nanginano ha pag-ataman  kan Maita nga nabaraka ha gios han nasering nga opisyal. Naghimo hin lain pa nga plano para hiya paeskapuhon. Akon nahibaruan nga dida han diniri an opisyal paghayaw ha iya napiritan hiya pagbaldado ha mao nga opisyal para hiya makaeskapo.

Maisasaysay ko la an akon nahibarun hiunong ha iya tikang ha mga organo han Partido. Ipaumaya ko nala ha iba an detalyado nga pag-asoy kun tipaunan-o hiya umestar anay hin pira kapanahon kahuman hiya umeskapo ngan kun tipaunan-o hiya utro nga igindeploy together han iya karelasyon nga hi Joey Decena ngadto ha usa nga sona gerilya ha Central Luzon kun diin hira kumapot hin armas, nagmartsa ngan nanginabuhi komo mga gerilya nga mangaraway ngan kun diin hiya namatay komo martir ha pag-awayan. Han nasakit hiya, gindara hiya ha Manila para magpabulong ngan magrekaber. Kahuman hini, naaresto hiya ngan nagin detenido politikal hin pira kapanahon.

Han nakadto ako ha prisuhan, nahibaruan ko nga ginhayawan na hi Maita. Kahuman hini inapi hiya ha ligal nga kagiusan kontra ha pasista nga diktadura Marcos ha dekada 1980. Usa hiya ha nagpundar ha Gabriela hadton 1984. Ini an ginawas nga pinakadako nga patriyotiko ngan progresibo nga alyansa han mga organisasyon han kababayin-an. Nagin prinsipal hiya nga lider han Women for the Ouster of Marcos and Boycott (WOMB) hadton 1985. Hadton 1986 usa hiya ha nagpundar ha syahan nga pampulitika nga partido han kababayin-an ha kasaysayan han Pilipinas, an Kababaihan para sa Inangbayan (KAIBA).

Nagkasangkay hira Julie ngan Maita hadton 1983 samtang urusa hira nga ginios ha kagiusan para patalsikon an pasista nga diktadura ni Marcos. Nagkita kami nga tulo ha iya apartment ha Ermita kahuman ako makagawas ha detensyon militar hadton 1986. Ha damo nga okasyon, nagkasaru-saruay kami hin mga ideya hiunong ha kababayin-an ngan rebolusyunaryo nga kagiusan. Aktibo hiya ha mga pag-aram hiunong ha kababayin-an komo usa nga aktibista, iskolar ngan magturutdo ha St. Scholastica. Nagkasuok kami komo mga kasama ngan mga sangkay han ginikan kami ni Julie para ha langyaw nga labnasan para ha amon global university lecture tour ha katapusan han Agosto 1986.

Han nakadto kami ha langyaw nga labnasan, nahibaruan namon nga nagkamay-ada hiya mabug-at nga pagtitipa kan Popoy Lagman hiunong ha 1986 ngan 1987 nga eleksyon. Dinistansya hiya tikang han kan Popoy pan-organisasyon nga impluwensya. Kundi nagpapabilin hiya nga tangkod ha mga prinsipyo han rebolusyunaryo nga kagiusan.

Ginsuratan ko hiya nga magin madig-on para hiya maduso nga magpadayon. Iya ginkarawat an Ikaduha nga Dakila nga Kagiusan Pagtutul-id ngan nagin mas aktibo ha nasyunal nga demokratiko nga kagiusan. Igpaubaya ko ha iba an pagsaysay kun tipaunan-o hiya nanindugan ngan nakigbisog ha pagserbe ha katawhan tikang ha dekada 1990 tubtub ha iya pagkamatay.

Nagkita kami ni Maita ha katapusan nga higayon hadton Mayo 2009 ha Amsterdam. Gintatapos niya hadto an iya trabaho ha IBON Foundation komo konsultant hiunong ha pan-ekonomiya nga pangaliskay. Nalipay hiya nga ha nakalabay nga bulan napili hiya komo co-chairperson han Makabayan Coalition ngan an Gabriela nga usa hiya ha nagpundar nagsalin-urog han iya ika-25 nga anibersaryo ngan ngatanan hini nga mga maranggat nga kadaugan. Damo nga mga isyu an amon gintalakay, may mga magbug-at nga may mga pataraw-an. Linastar ini tikang alas 8 han gab-i tubtub alas 4 han kaagahon. Malaumon hiya kun tipaunan-o makapagpasulong an patriyotiko ngan progresibo nga mga pwersa ha ligal nga demokratiko nga kagiusan ngan ha tiarabot ha eleksyon hadton 2010.

Hitaas an amon pagpasidungog han amon minayuyo nga Kasamang Maita Gomez komo usa nga darayawon nga mangaraway para ha katalwasan. Iya iginpamana ha aton ngan ha tiarabot nga mga henerasyon an usa nga riko nga legasiya hin mga sinurat ngan aktibismo ha pagserbe ha kababayin-an ngan ha bug-os nga katawhan. Permi naton hiya mayuyuon ngan hinumduman tungod han iya makurimot nga pagtrabaho, kabaltok, mga sakripisyo ngan ngatanan nga iya mga positibo nga mga amot ha nasyunal demokratiko nga kagiusan