Luis Jalandoni: Hinggil sa Balangkas ng Kasunduan ng GPH-MILF


Luis G. Jalandoni
Chairman, NDFP Negotiating Panel
October 12, 2012

Translation:


Nagpadala si Alex D. Lopez ng davaotoday.com ng sumusunod na mga katanungan kay Luis G. Jalndoni, Tagapangulo ng Negotiating Panel ng NDFP, tungkol sa bagong binuong framework agreement (kasunduan tungkol sa balangkas) sa pagitan ng Moro Islamic Liberation Front (MILF) at ng gubyerno ni Presidente Benigno S. Aquino III (GPH).

1. Ano ang opinyon mo tungkol sa bagong napagkaisahang framework agreement?

Luis Jalandoni (LJ): Resulta ito ng tuluy-tuloy na mayor na pagsisikap ng Moro Islamic Liberation Front (MILF) na makamit ang karapatan ng mamamayang Moro para sa pambansang pagpapasya-sa-sarili. Gayunpaman, mayroon pa ring mga mayor ng usaping dapat pag-usapan katulad ng Hatian sa Kapangyarihan, Hatian sa Yaman, Mga Kaayusan at Kaparaanan ng Transisyon, at Normalisasyon. Dapat pang detalyadong pag-usapan ang mga ito at dapat maisulat sa apat pang dagdag na dokumento na bubuuo sa Framework Agreement.

Naglalaman ang kasalukuyang borador ng mga tiyak na panganib. Masyadong nakasalig ito sa mga sangay ng ehekutibo at lehislatibo ng GPH. Halimbawa, "ang borador na Bangsa Moro Basic Law (Saligang Batas ng Bangsa Moro) na isinumite ng Transition Commission (Komisyon sa Transisyon) ay dapat pagtibayin bilang kagyat na panukala o urgent bill ng Presidente." Higit pa, "Dapat buuin ang isang Transition Commission sa pamamagitan ng isang Executive Order at suportado ng mga Kongresyunal na Resolusyon." Kahit walang sinasabing rekisito ang pagtalima sa mga Prosesong Konstitusyunal at Ligal ng GPH (tulad ng sa Tripoli Agreement ng 1976), sa esensya, mayroon pa ring mga rekisito, at idineklara ni Prof. Marvic Leonen ng Panel ng GPH, lahat ng mga nasa Framework Agreement ay dapat nakaayon sa konstitusyunal at ligal na proseso ng GPH. Isang mayor na punto pa ay ang diin sa "decomissioning" (pagtanggal sa serbisyo). Sa numero 5 ng Normalization, "Dapat magsagawa ang MILF ng hakbang-hakbang na programa ng pagtatanggal sa serbisyo ng mga pwersa nito para di na magamit pa." Sa numero 7 ng parehong seksyon, "... hanggang sa lubos na pagtatanggal sa serbisyo ng mga pwersa ng MILF." At sa numero 9 ng parehong seksyon, "Ang mga detalye ng proseso at iskedyul ng normalisasyon para sa pagtatangal sa serbisyo ay dapat nasa Annex on Normalization at dapat maging bahagi ng Kasunduang ito." Kahit sa usapin ng pinansya, ang GPH pa rin ang may susing papel. Sa VII Transisyon at Implementasyon, blg. 6, isinasaad: Dapat maglaan ng pondo ang GPH at magbigay ng iba pang rekurso para sa epektibong operasyon nito (Transition Commission)."

2. Sinasabi ng ibang sektor na isa pa rin itong balangkas. Sa tingin mo ba, ang mahahalagang isyu na nakaaapekto sa buhay ng mga karaniwang Moro ay maisasama sa balangkas?

LJ: Ang tiyak, ang usapin kaugnay ng hatian sa kita at yaman ay dapat pang pag-usapan nang detalyado. Ang pahayag na "Ang Bangsamoro ay dapat magkaroon ng makatarungan at patas na hati sa mga kitang magmumula ng eksplorasyon, pagpapaunlad o paggamit ng mga likas na yaman na makukuha sa mga lugar/teritoryo, sa lupa o sa tubig, na saklaw at nasa hurisdiksyon ng Bangsamoro, ayon sa pormulang napagkasunduan ng mga Partido." ay nananatiling pangkalahatan.

Ang usapin ng lupang ninuno at sa mga konsesyong iginawad sa mga multinasyunal ay makaaapekto sa buhay ng mamamayang Moro at sa mga komunidad ng Lumad at iba pang bahagi ng populasyon sa Mindanao. Ang usapin ng mga dayuhang korporasyon sa pagmimina na wumawasak sa kabuhayan ng mamamayan at kapaligiran ay makaaapekto sa buhay ng mga ordinaryong Moro at iba pa sa Mindanao.

3. Mayroon bang bagong perspektiba sa paggugubyerno sa mga teritoryo ng Bangsamoro sa ilalim ng panukalang Bangsamoro na papalit sa ARMM?

LJ: Dapat pang abangan kung paano mabubuo ang Bangsamoro, ang bagong awtonomong pampulitikang entidad. Ang kasalukuyang GPH-MILF Framework Agreement na lalagdaan sa sunod na linggo ay masyadong kiling sa GPH at nagpapahina sa independensya at awtonomya ng Bangsamoro.

4. Ano ang basa mo sa postura ng rehimeng Aquino kaugnay sa napagkaisahang balangkas? Sabi ng ibang sektor, gagamitin ito sa Mindanao upang makakuha ng maraming boto para sa mga kandidato ng Liberal Party.

LJ: Masyado itong pinalalaki ng rehimeng Aquino nang wala sa lugar at lumilikha ng malaking propaganda upang pagtakpan ang mga saligang suliranin ng sambayanang Pilipino, tulad ng serye ng pagtaaas ng presyo ng langis, pagsirit ng presyo ng mga batayang bilihin, mga demolisyon ng mga komunidad ng maralitang lunsod, kawalan ng tunay na reporma sa lupa at pambansang industriyalisasyon, at paglapastangan sa pambansang soberanya sa pagpapahintulot ng interbensyong militar ng US sa bansa. Inaasahan din niya magagamit ang nakatadang lagdaan sa pagtatapos ng taon ng depenidong Framework Agreement na may apat na dagdag na dokumento upang makaganansya ang kanyang mga kandidato sa sunod na eleksyon.

5. Isa pang bagay ay ang pagbago sa Konstitusyon. Ani House Speaker Belmonte, kailangan ang pag-amyenda sa konstitusyon para maganap ang Bangsamoro.

LJ: Isa iyong malinaw na reksito, na naglalagay sa Bangsamoro (ang bagong awtonomong pampulitikang entidad) na nakasandig sa mga prosesong konstitusyunal at ligal ng GPH (kabilang ang isang plebesito). Magagamit din ang pag-amyenda sa konstitusyon para maiwaksi ang natitirang mga probisyong nagpoprotekta sa ating pambansang patrimonya at naghahawan ng daan para sa lubos na pagmamay-ari ng lupain, yamang mineral, yutilidad at serbisyo ng mga dayuhan.

6. Paano makaaapekto ang napagkaisang balangkas sa usapang pangkapayapaan ng NDFP-GPH?

LJ: Ang propaganda ng GPH hinggil sa lagdaan ng Balagkas na ito ay upang ipresyur ang NDFP na sumang-ayon sa isang tigil-putukan at ipagpatuloy ang pormal na mga usapang pangkapayaan ng GPH-NDFP, nang di tumatalima sa mga saligang bilateral na kasunduang NDFP-GPH tulad ng Joint Agreement on Safety and Immunity Guarantees (JASIG) at ng Comprehensive Agreement on Respect for Human Rights and International Humanitarian Law (CARHRIHL). Inoobliga ng JASIG ang GPH na palayain ang 13 Konsultant ng NDFP na nasa mga kulungan ng GRP. Inoobliga naman ng CARHRIHL ang pagpapalaya sa mga bilanggong pulitikal na kinasuhan, ikinulong at hinusgahan ng mga karaniwang krimen na labag sa Doktrinang Hernandez kaugnay sa mga kasong pulitikal. Mayroong 385 bilanggong pulitikal, 107 sa kanila ay inaresto at ikinulong sa ilalim ng kasalukuyang rehimeng Aquino.