Pagbangon ug paglumpag sa Pasistang Diktaduryang Marcos: Mga hinungdan ug epekto niini taman sa kasamtangan

Ni Prof. Jose Maria Sison
Tagapangulong Nagpundar, Partido Komunista sa Pilipinas
Hepeng Pangpolitikang Konsultant, NDFP Negotiating Panel
Septyembre 11, 2012

Translation:

Rise and fall of Marcos fascist dictatorship: causes and consequences up to the present



Septembre 21, ang petsa sa pormal nga deklarasyon sa balaud militar 40 ka tuig na ang nangagi, nagpahinumdum kanato sa pasistang diktaduryang Marcos nga 14 ka tuig nga gi-antus sa katawhang Pilipino taman 1986. Sa himuonon nato nga paghinumdum, pasidunggan nato ang katawhan ug tanan nga martir ug bayani sa ilang determinado ug mapangahason nga pakigbisog batok sa diktadurya. Magmalandong kita mahitungod sa pagbangon ug paglumpag niining diktadurya ug ang mga hinungdan ug epekto niini taman sa kasamtangan, aron mahibaw-an ang mga nakab-ot nato isip nasud ug unsa pa ang kinahanglan aron hingpiton ang pangmasang pakigbisog alang sa nasudnong kalingkawasan ug demokrasya.


Mahinungdanon kaayo nga hinumdumon kini tungod kay buot tuison sa mga manununod sa politika ni Marcos ug bisan ang pipila ka nakapahimulos sa politika gikan sa asasinasyon ni Ninoy Aquino ang tinuod ug pinaka-importanteng mga hinungdan sa pagtunhay sa pasistang diktaduryang Marcos ug ipaling ang pagbasol sa pagbangon sa diktadurya diha sa rebolusyunaryong kalihukan sa katawhan. Subay sa makikaugalingong kinaiya sa mga reaksyonaryo, manglingla ug managmal sila aron ipreserba ang ilang nagharing sistema ug basolon ang katawhan sa pagbatok sa panaugdaug ug pagpahimulos.

Padayon nga nagduso ug nagpatuman og antinasyonal ug anti-demokratiko nga mga palisiya batok sa katawhan ang mga operatiba sa politika sa mga nagharing hut-ong nga dagkong komprador ug agalong yutaan. Makanunayon sila nga napakyas o nagabalibad nga ihatag ang hustisya diha sa mga biktima sa paglapas sa tawhanong katungod ubos sa pasistang diktaduryang Marcos, bisan ang pagbayad kanila og danyos-perwisyos gikan sa mga propidad ni Marcos subay sa desisyon sa korte sa US sa mga kaso sa tawhanong katungod. Nagpakabuta-bungol sila sa minilyong katawhan nga naglisod, gitamastamasan ug namatay bunga sa mga operesyong militar ug linugsanay nga pagpabakwit ug pagpalayas.

I. Mga hinungdan sa Pagbangon sa Pasistang Diktaduryang Marcos

Dihang subling gitukod ang Partido Komunista sa Pilipinas (PKP) niadtong 1968, giila namong mga proletaryong rebolusyonaryo ang nagkasamot nga katilingbanong krisis ug ang kawalay katakus sa mga nagharing hut-ong nga dagkong komprador ug agalong yutaan nga makahari sa karaang pamaagi, ang nagkakusog nga mithi sa katawhan alang sa pagbag-o sa sistema ug ang hinanaling panginahanglan alang sa usa ka rebolusyonaryong partido sa proletaryado nga pangulohan ang katawhan.

Niadtong 1969, nahimong matngon kami sa nagkadakong tendensya sa pasismo nagsukad sa mga pamahayag ug aksyon ni Marcos; ug ang libro nga Philippine Society and Revolution (Katilingban ug Rebolusyong Pilipino) nangahas nga ihikyad ang pangagpas nga ipahamtang niya ang usa ka pasistang diktadurya sa katawhang Pilipino. Labaw kaming nakombinsi nga aduna siyay dautang plano, dihang nagbungat siya mahitungod sa nagbung-aw nga pagbusikad sa katilingbanong bulkan, sa dagkong butang nga kab-oton niya alang sa nasud ug sa panginahanglan alang sa mas dakong pwersa-militar aron panalipdan ang nasud.

Ang duha sa pinakadagkong hinungdan sa pasistang diktaduryang Marcos mao ang obhetibong kahimtang ug hitak nga krisis sa semikolonyal ug semipyudal nga nagharing sistema ug ang ikaduha ang suhetibong sangkap, ang arogante nga ambisyon ni Marcos nga magpabilin sa gahum. Gibanabana ni Marcos nga kaya niyang gamiton ang iyang gahum isip presidente aron maniobrahon ang tibuok sistema alang sa iyang personal nga bentaha ug mogama-gama og katuohan nga hinungdan aron mogamit og kabangis ug pagpanglingla aron sumpoon ang oposisyon ug kab-oton ang iyang despotikong mga tumong.

Anaay maayo nga pagbanabana si Marcos nga tugutan siya sa imperyalistang US nga magpabilin sa poder taman nga mag-alagad siya sa ilang interes sa ekonomiya, politika, militar ug kultura: ug taman nga ginasumpo niya ang mga pwersang patriyotiko ug progresibo nga naghingusog og nasudnong kalingkawasan ug demokrasya. Tutal, wala pa may kusog kining mga pwersaha aron tinuod nga hagiton ang pagpatigbabaw sa US ug ang nagharing sistema. Luyo niini, gi-agni pa niya ang Korte Suprema nga magpagula og pila ka desisyon batok sa interes sa US. Apan sikreto niya nga gipaniguro sa US nga iwahing ug balihon niya ang maong desisyon.

Aduna usab siyay maayo nga pagbanabana sa kusog sa iyang mga karaybal sa politika sa han-ay sa sama niya nga mga reaksyonaryo.

Kini sila kinaham nga magpagarpar batok kang Marcos apan wala usab silay gihuptan nga labaw sa mga platun ug kompanya nga pribadong armi. Daghan kanila ang nag-ilusyon nga si Marcos mismo anaay plano nga repormahon ug ayohon ang sistema pinaagi sa konstitusyonal kombensyon. Ang pinakatumong ni Marcos makahimo og bag-ong konstitusyon nga motangtang sa gitakdang limitasyon sa duha ka managkasunod nga upat-ka-tuig nga termino sa pagka-presidente ug labawng amyendahan ang bag-ong konstitusyon ubos sa balaud militar ug pasistang diktadurya. Nabanabana usab niya nga tugutan ni Cardinal Santos ug sa pamunoan sa simbahang Katoliko ang proklamasyon sa balaud militar ug hatagan si Marcos og kahigayunan nga maghimo og mga reporma.

Gikan 1969 taman 1972, gipakita ni Marcos ang iyang pagpaling sa paggamit og kabangis batok sa mga mamumuo, mag-uuma ug kabatan-onan. Madagmalon niya nga gi-ataki ang First Quarter Storm (Unos sa Unang Kwarter) sa 1970 ug nagpatuman og seres nga mga masaker sa Tarlac (sa mga baryo sa Culatingan, Sta. Rosa, Sta. Lucia ug uban pa). Siya ug ang nagharing pundok anaay tulubagon sa pagpamomba sa Plaza Miranda niadtong Agosto 21, 1971, apan sulod lamang sa pipila ka oras ug bisan wala pay imbestigasyon, gipasangil gilayon niya kini sa iyang hugot nga karaybal sa politika nga si Benigno "Ninoy" Aquino ug sa Bagong Hukbong Bayan (BHB) ug gideklara ang suspensyon sa writ of habeas corpus niadtong 1971. Ang suspensyon sa writ of habeas corpus ang pagpangandam alang sa proklamasyon sa balaud militar niadtong 1972.

Ang mini nga pagsulay nga asasinasyon kang Enrile sa bisperas sa proklamasyon sa balaud militar gamay lamang nga drama aron sugnuran ang sensisyunalismo sa masmidya. Ang pinakadakong pamutbot ni Marcos aron iproklamar ang balaud militar mao ang pagpalobo nga ang armadong kusog sa BHB mokabat na sa 10,000 riple. Dili molapaw sa 400 ang mga riple sa NPA niadtong panahuna. Apan maayong laki si Marcos sa paglaraw og ilusyon mahitungod sa hulga sa mga komunista, separatista ug anarkista sa nagharing sistema aron hatagag rason ang islogan niya nga "salbaron ang republika ug tukuron ang usa ka bag-ong katilingban."

II. Pakigbisog Batok sa Pasistang Diktadurya

Usa pa iproklama ni Marcos ang balaud militar niadtong 1972, gi-asdang na sa Partido Komunista sa Pilipinas ug sa Bagong Hukbong Bayan batok sa rehimeng Marcos nga gidireksyunan sa US ang bag-ong demokratikong rebolusyon pinaagi sa gubat sa katawhan. Gilangkob nila ang rebolusyonaryong armadong pakigbisog, tinuod nga reporma sa yuta ug ang pagpundar og baseng masa pinaagi sa pagtukod og organo sa gahum-pangpolitika nga nagsukad sa alyansang mamumuo-mag-uuma ug sa mga organisasyong masa sa mamumuo, mag-uuma, kababayen-an, kabatan-onan, mga bata ug aktibistang pangkultura.

Sukad pa sa sayong bahin sa tuig 1960, milambo na ang ligal nga kalihukan sa mga patriyotiko ug progresibong pwersa, nga mas nauna sa rebolusyonaryong armadong pakigbisog nga nagsugod niadtong 1969. Human ang proklamasyon sa balaud militar niadtong 1972, milihok na og tago ang maong mga ligal nga pwersa, nagmintinar og pila ka aktibistang ligal ug nag-agni sa uban nga mosalmot sa gubat sa katawhan sa kabanikanhan. Nagpabilin sa kasyudaran ang Preparatory Commission sa National Democratic Front (NDF) aron magpalambo og mga bag-ong pwersa ug oportunidad alang sa mapadayunon nga pagbatok.

Dili malalis ang kamatuoran nga ang PKP, BHB, NDF ug uban pang rebolusyunaryong pwersa ang pinakabanggiitan nga mibatok sa pasistang diktaduryang Marcos subay sa linya nga antipasista, anti-imperyalista ug antipyudal. Mikusog ug mi-asdang sila sa entero rehiyon sa kapupud-an sulod sa 14 ka tuig sa diktadurya, bisan pa gibayran nila og dako ang ilang mga kadaugan sa inadlaw-adlaw nga pagpanglimbasog, militanteng pakigbisog ug pait nga mga sakripisyo.

Lakip sa nangahas nga nakigbatok sa diktadurya ug mi-anib sa BHB ang pinakamaayo nga kabatan-onan niadtong panahuna. Lakip niini sila Edgar Jopson, Gregorio Rosal, Lorena Barros ug Maita Gomez, nga pipila lamang sa liboang kabatan-onan nga migunit og armas batok sa diktadurya.

Lakip sila sa pinakanag-antus sa mga krimen sa pasistang diktadurya sama sa pagkuot, tortyur ug ekstrahudisyal nga pagpamatay. Apan naghatag sila og inspirasyon ug nagsiguro sa katawhan nga epektibong gibatukan ang gamhanang diktadurya pinaagi sa armadong pakigbisog sa kabanikanhan ug tago nga rebolusyonaryong kalihukan sa kalunsuran.

Naglunsad og mabayanihon nga pagbatok ang mabagang masa sa katawhan, bisan pa nga ginasona ug ginabomba sa diktadurya ang mga komunidad sa syudad aron palayason ang masa gikan sa ilang mga panimalay ug uma ug ilogon ang ilang mga yuta alang sa mga plantasyon nga gipanag-iyahan sa mga langyawng korporasyon sa agrikultura ug dagkong komprador-agalong yutaan. Kadaghanan sa mga iligal nga gibilanggo, gitortyur, gisalbids ug gimasaker mga mamumuo ug mag-uuma.

Gibilanggo ni Marcos ang sama niya nga mga reaksyonaryong politiko diha sa oposisyon nga giila niya nga pinakapeligroso sa kalig-on sa iyang otokratikong paghari. Apan daghan sa mga wala niya mapreso o gipalaya sa bilanggoan naghulat na lamang sa pagbag-o sa aktitud sa US kang Marcos ug nakig-areglo pinaagi sa pagrekomenda kaniya og bag-o nga eleksyon ubos sa konstitusyon sa 1935 o sa pasistang konstitusyon. Kanunay nila nga gibalibaran ang gihikyad sa NDF nga pagtukod og lapad nga nagkahiusang prente ug nakadistyero nga gobyerno.

Gi-atubang usab ni Marcos ang sesesyonistang kalihukan sa armadong Bangsa Moro nga gipamunuan sa Moro National Liberation Front (MNLF). Na-obliga nga magplastar ang AFP og kapin katunga sa mga pwersang iggugubat niini niadtong sayong bahin sa balaud militar sa mga erya sa Moro, ilabina sa Southwest Mindanao, kundiin mitagamtam kini og dagkong kapildihan. Obhetibong nagtinabangay ang armadong pakigbisog sa katawhang Pilipino ug Bangsamoro batok sa komun nga kaaway, bisan pa nga walay pormal nga alyansa. Dihang gipirmahan sa MNLF ug gobyerno sa Manila ang Tripoli Agreement niadtong 1976, mitumaw ang MILF aron maglunsad og armadong pakigbisog.

Dihang namatay si Cardinal Santos ug gipulihan siya ni Cardinal Sin, nagbukas ang pamunuang Katoliko ug gipaminawan ang mga reklamo mahitungod sa mga paglapas sa tawhanong katungod ug nahimong mas aktibo sa pagduso sa hustisya. Gikinahanglan ang hingpit nga pagpaningkamot sa Christians for National Liberation ug sa NDF aron kombinsihon ang mayorya sa mga obispo nga mobarug alang sa tawhanong katungod ug plantadahay nga makmakon ang mga paglapas.

Gisuportahan sa gobyerno sa US ang pasistang diktadurya taman nga nagsilbi kini sa interes sa US ug nagpabiling aset ug dili palas-anon. Ang pagpabilin sa mga base militar sa US dinhi sa Pilipinas, ang pagpadako sa mga pribilehiyo alang sa pamuhunan sa US ug katungod sa mga korporasyon sa US nga manag-iya ug gamiton ang kinaiyanhong bahandi sa nasud ang mga hinungdan sa US aron maghatag og ayudang pang-ekonomiya ug militar sa pasistang rehimen. Apan niadtong 1982, giila sa US nga grabi nang nahimulag ug gikasilagan sa katawhan si Marcos tungod sa tumang kamangtas ug korapsyon niini; nga anaa na siyay grabing balatian ug dili klaro ug dili sigurado ang mopuli kaniya; ug makapahimulos sa dili istable nga kahimtang ang rebolusyonaryong kalihukan. Busa gi-areglo sa US ang pagbalik ni Aquino sa Pilipinas.

Apan naghukom sila Marcos ug ang iyang pinakasuod nga mga kroni ug heneral nga patyon si Aquino pagbalik niya niadtong 1983. Gisulayan nila nga ihulagway nga usa ka "komunistang tigpamatayg tawo" ang mipatay kang Aquino. Nasayod ang katawhan nga si Galman gigamit lamang sa eksena nga kontrolado nila General Ver ug uban pang heneral sa nagkalain-laing sanga sa AFP. Gisugnuran sa asasinasyon ang pag-alsa sa antipasistang kalihukang masa gikan 1983 taman nga nalumpag si Marcos niadtong 1986. Sulod sa tulo ka tuig, adunay mahinungdanong papel ang rebolusyonaryong armadong kalihukan ug ang mga ligal nga pwersa sa nasudnong demokratikong kalihukan sa pagpalapad sa kalihukang antipasista nga nagbunga sa pagkalumpag ni Marcos.

III. Mga Hinungdan sa Pagkalumpag sa Diktadurya

Usa pa sa asasinasyon ni Aquino, nabalaka na pag-ayo ang kadagkoang opisyales sa Washington nga samtang nagadugay si Marcos sa gahum, labawng nagkakusog ang rebolusyonaryong armadong kalihukan nga gipamunoan sa PKP ug mas dako ang mahimong problema sa US sa umaabot. Gipahigayon ang mga inter-ahensya nga miting niadto pa gani sa sayong bahin sa 1982 aron tun-an ug magrekomenda unsaon pagbabag sa labawng paglapad sa rebolusyonaryong armadong kalihukan sa Pilipinas ug unsaon pagpundar sa mini nga demokrasya gikan sa pasistang diktadurya. Tin-aw nga ang padayon nga pag-asdang sa gubat sa katawhan nga gipamunoan sa PKP mayor nga hinungdan ug nagtakda nga sangkap sa desisyon sa US nga buhian na si Marcos.

Human sa asasinasyon ni Aquino niadtong 1983, mas nabalaka ang mga opisyal sa US sa pagkapyot ni Marcos sa gahum ug nasuko dihang gipatay si Aquino luyo sa pagsiguro sa mga opisyal sa rehimen kanila Solarz ug Wolfowitz nga dili siya dagmalan. Ang US State Department mao ang pinaka-nainsulto ug mibuylo pag-ayo sa pagpalumpag kang Marcos. Wala mi-uyon gilayon ang Pentagon tungod sa argumento nga ang paglumpag magkahulogan og grabing pagkasiak sa reaksyonaryong militar sa Pilipinas. Wala magdugay, gidawat usab ang "Armacost formula" nga magtugot sa inanay nga pagkasiak nga reperon sa angayng panahon. Busa gipirmahan ni Reagan ang usa ka direktiba sa nasudnong seguridad aron tangtangon na si Marcos.

Sama sa naunang pagpalagpot kang Duvalier sa Haiti, gigambalay sa US ang "Laxalt proposal" alang sa "snap presidential election" niadtong 1986 aron linglahon si Marcos nga ipatuman kini ("himuon siyang kabahin sa solusyon" ang pagpangyubit sa US) ug human niini, akusahan siya og pagpanglimbong aron hatagag-dalan ang paglumpag kaniya pinaagi sa kudeta ug paralisasyon sa reaksyonaryong armadong pwersa; ug pinaagi sa mga pangmasang aksyon. Nobembre 1985 pa lamang, gimandoan na sa US si Cory Aquino nga wala ilakip sa iyang makinaryang pangkampanya ang mga lider sa Wala, nga dili hilabtan ang isyu sa mga base militar sa US ug dili pagbutang og si kinsaman gikan sa Wala sa tibuokon niya nga kabinete. Si Marcos ang midaog sa eleksyon pinaagi sa iniphanay sa kaugalingon niyang Comelec ug sa mini nga proklamasyon sa parlamento, apan sa gilaoman nga seres sa mga panghitabo, gipalagpot siya ug nabalewala ang iyang gi-angkon nga kadaugan.

Dayon human sa mini nga resulta sa "snap presidential election," pinaka-una ang PKP sa pagmakmak sa resulta ug pagpanawagan alang sa pangmasang pag-alsa, sukwahi sa tumotumo nga naparalisa ang PKP tungod sa palisiyang boykot niini sa eleksyon. Matapos ang pila ka adlaw, diha na lamang nanawagan si Cory Aquino og civil disobedience. Ang ikatulo nga gamhanong hapak sa ulo ni Marcos naggikan sa mga obispong Katoliko nga mitulisok sa rehimeng Marcos isip imoral ug ilehitimo sa ilang "pastoral letter." Human niini, nagsulay pagkudeta apan napakyas ang Reform the AFP Movement (RAM). Apan nanawagan sila Cardinal Sin, Butz Aquino ug BAYAN sa katawhan nga mo-adto sa EDSA aron suportahan ang mga nag-alsang sundalo ug pakyason ang gihulat nga opensibang militar ni Marcos.

Niadtong nabilin nga mga adlaw sa pasistang diktaduryang Marcos, gipalihok sa mga pwersa sa nasudnon-demokratikong kalihukan ang mabagang masa sa katawhan nga magtipon sa EDSA ug atbang sa palasyo sa  Malacañang ug sa nagkalain-laing pangpublikong lugar sa nasud, ilabina sa mga kaulohan sa probinsya ug nag-unang mga syudad. Dili mokubos sa 20% sa gatusan ka libong katawhan sa EDSA ang napalihok sa BAYAN, ug ang uban napalihok nag-una sa mga panawagan ni Cardinal Sin ug pagsibya sa Radio Veritas. Apan 85% sa liboang katawhan atbang sa palasyo sa Malacañang napalihok sa KMU ug LFS.

Sa probinsya, ang BAYAN ang nag-una nga pwersa sa pag-organisa og mga pangmasang aksyon. Mohatag kita og pila ka pananglitan. Madaugon ang pagpugong sa BAYAN-Angeles City sa mga tangke ni General Palafox nga gikan sa Tarlac. Sa Bicol, ang suod nga amigo ni Ramos, si General de Villa, daw mikusog ang kurso isip kontra ni Marcos tungod kay gisuportahan siya sa BAYAN gawas pa sa iyang mga sumusunod sa militar. Kababakan nga ingnon nga tungod sa palisiyang boykot sa eleksyon sa mga pwersa sa Wala, gihimulag nila ang kaugalingon dili lamang sa mini nga eleksyon kundili bisan sa pangmasang pag-alsa nga nagpalagpot kang Marcos.

Mahimong sumadahon nga sa taas nga panahon gikan 1969 taman 1986 ug bisan sa mubong panahon sa pakigbisog niadtong 1983-1986 aron palagpoton ang pasistang diktaduryang Marcos, ang nagpadayon, pinakamahinungdanon ug pinaka-epektibo sa pagpukaw, pag-organisa ug pagpalihuk sa katawhan mao ang rebolusyonaryong armadong kalihukan ug ang mga ligal nga pwersa sa nasudnon-demokratikong kalihukan nga nalangkob sa BAYAN. Nagsugod lamang gibatokan sa US ug sa pinakalunud-patayng mga reaksyonaryong maki-US ang diktadurya ni Marcos niadtong 1983, human sa asasinasyon kang Aquino. Mahimong ingnon nga sa mubong panahon, ang managkabanging mga pwersa sa nasudnon-demokratikong kalihukan, ang US, ang simbahang Katoliko ug ang mga reaksyonaryong anti-Marcos nagkuyog aron palagpoton si Marcos.

Tinuod nga taman sa kasamtangan, ang pamilyang Aquino ug mga susama niini (sama nila Ramos ug Arroyo) ang nag-unang nakapahimulos sa pagpalagpot kang Marcos sa hisgutanan sa pagbaton og reaksyonaryong gahum pangpolitika ug paghakop og bahandi. Apan wala niini gihatagan og lisensya ang mga kuyog-baboy ug propagandista sa rehimeng Aquino nga ihulagway nga wala ang mga pwersa sa nasudnon-demokratikong kalihukan sa pakigbisog aron palagpoton si Marcos. Nakapahimulos og dako ang rebolusyonaryong kalihukang gipamunoan sa PKP sa proseso sa paglumpag sa diktaduryang Marcos, apan ang benepisyo niini dili aron makabahin sa reaksyonaryong gahum o makig-inilogay sa pipila ka posisyon sa reaksyonaryong gobyerno kundili mas sa pagtigom og kusog alang sa paglumpag sa tibuok nagharing sistema.

IV. Resulta taman sa kasamtangan

Dili paigo ang kusog sa pangmasang pakigbisog aron lumpagon ang pasistang diktadurya aron lumpagon ang tibuok nagharing sistema sa dagkong komprador ug agalong yutaan. Busa ang lunud-patayng pasistang diktadurya gisundan og seres nga mga antinasyonal ug mini nga demnokratiko ug anti-demokratikong rehimen. Susama lang sila sa esensya sa rehimeng Marcos sa hisgutanan sa pagpaka-itoy sa US, mapahimuslanong kinaiya, korapsyon ug kabangis batok sa katawhan. Ang tataw nga kalainan lamang sa mga rehimen human ni Marcos diha sa pasistang rehimeng Marcos mao ang katakus nga magsabwag og kalisang nga wala magdeklara og balaud militar.

Adunay dakong kabililhon alang sa mga reaksyonaryong anti-Marcos, ilabina sa dagkong komprador-agalong yutaan nga mga Cojuangco-Aquino, sa ilang mga alyado ug propagandista, nga ipanghimakak ang nahimong papel sa rebolusyonaryong kalihukan sa paglumpag sa pasistang diktaduryang Marcos ug ihulagway nga mas dako ang bahin nila sa proseso aron ipatumaw nga sila ang mga manluluwas sa katawhan ug kampyon sa demokrasya ug mapadayon ang kontra-rebolusyonaryong papel ni Marcos sa paggun-ob sa rebolusyonaryong kalihukan sa katawhan alang sa nasudnong kagawasan ug demokrasya.

Dihang ginakonsolida pa lamang sa rehimeng Cory Aquino ang gahum niini batok kanila Marcos, Enrile ug uban pang reaksyonaryong pwersa, nagtanyag kini og negosasyon alang sa hunong-buto diha sa PKP, BHB ug NDF ug mipirma sa usa ka kasabutan alang sa hunong-buto. Apan gisalikway niini ang kasabutan sa hunong-buto ug "gihulbot ang espada sa gubat" matapos gimasaker sa Mendiola ang mga mag-uuma ug ilang mga tigsuporta sa kasyudaran. Gituman niini ang neoliberal nga palisiya sa ekonomiya nga diktar sa US. Nagpatuman kini og seres sa estratehikong kampanyang militar sa pagsulay nga bungkagon ang rebolusyonaryong kalihukan. Human sa pila ka tuig, dihang maatubang kini sa sagunson nga hulgang kudeta niadtong 1989, nagtanyag kini nga makighisgot diha sa mga rebolusyonaryong pwersa alang sa negosasyong kalinaw.

Batid ug bentahusong gi-andam sa US ug gihimong presidente si Ramos aron ipatuman ang "Armacost Formula" ug reperon ang pagkasiak-siak nga nahitabo sa reaksyonaryong militar una ug pagkahuman sa pagkalumpag kang Marcos. Gihatagan ni Ramos og amnestiya ang mga sundalong anti-Aquino nga nagkudeta ug ang mga binilanggong politikal aron ipakitang patas siyang makig-atubang sa Tuo ug sa Wala. Sa tibuok panahon sa rehimeng Ramos, migamit kini og tinagurhang palisiya sa pwersa militar ug panaghisgot-kalinaw. Hingpit niining gipatuman ang neoliberal nga palisiya sa ekonomiya sa dakong kadaot sa katawhang Pilipino.

Mihinay ang rebolusyonaryong armadong kalihukan sa unang tunga sa dekada 1990, dili pa tungod sa panaghisgot- kalinaw o sa pagka-epektibo sa mga kampanyang militar sa kaaway kundili sa mga mayor nga kasaypanan sa rebolusyonaryong kalihukan gikan dekada 1980 ug sa panginahanglang itul-id kini ug subling makapakusog ang PKP ug uban pang rebolusyonaryong pwersa pinaagi sa Ikaduhang Bantugang Kalihukang Pagtul-id. Niadtong ikaduhang tunga sa dekada 1990, nakalunsad ug nagmadaugon na ang BHB sa daghang taktikal nga opensiba sa nasudnong linangkuban. Hingpit nga naguba ang neoliberal nga palisiya ni Ramos sa ekonomiya dihang kusganong na-igo ang Pilipinas sa "krisis sa pinansya sa Asia" niadtong 1998.

Mipuli si Estrada kang Ramos ug gipadayon ang palisiya sa pagpanumpo, hangtud sa pungkay nga gihunong ang panaghisgot-kalinaw diha sa NDFP ug naglunsad og gasto kaayo ug magun-obon nga "larga-todong gubat" batok sa MILF nga adunay makadaot nga epekto sa ekonomiya. Hilabihang naapektaran ang iyang rehimen sa pangkalibutan ug lokal nga krisis sa ekonomiya nga gidulot sa neoliberal nga palisiya sa ekonomiya. Dili matago ni Estrada ang direktang tulubagon sa korapsyon tungod sa pagdawat og kwarta gikan sa jueteng ug paglimas sa pundo alang sa katilingbanong seguridad diha sa makaduda kaayong mga kontrata. Sama sa paglumpag kang Marcos, gigamit sa nasudnon-demokratikong kalihukan ang lapad nga nagkahiusang prente aron ihimulag si Estrada, ipanawagan ang pagpalagpot kaniya; ug aktwal siyang lumpagon pinaagi sa pag-alsa sa masa. Nahimong mubo ang iyang pagpangatungdanan tungod kay napugos siyang moluwat dihang puloan ka libong kabatan-onan ang nagtipon sa mga tugkaran sa palasyo sa presidente sa mahukmanong mga gutlo.

Milungtad ang rehimeng US-Arroyo og napulo ka tuig ug labawng itoy, mapahimuslanon, mangawkaway ug brutal kaysa gipalagpot nga rehimen. Nagmalampuson ang palisiya sa lapad nga nagkahiusang prente sa paghimulag kang Arroyo apan pakyas kining palagputon siya sa gahum. Sa hulhog sa US ug Vatican, sa mga reaksyonaryong hut-ong, sa ilang mayor nga institusyon (eskwelahan, simbahan ug masmidya) gipakaylap ang linya nga ang katawhan gikapoy na sa mga protesta ug ang pinakamaayong pamaagi aron kab-oton ang pagbag-o sa rehimen mao ang eleksyon.

Sa pagkatinuod, nahadlok sila nga makapakusog ang rebolusyonaryong kalihukan gikan sa mga ekstra-konsitusyunal nga proseso sa sagunson nga pagpalumpag sa rehimen pinaagi sa pangmasang pag-alsa, bisan pa dili armado. Pakyas ang demokratikong kalihukan nga gamiton ang kagawasan ug inisyatiba aron mapadako ang ilang mga askyong protesta nga wala ang partisipasyon sa mga kaalyadong reaksyonaryo ug sa paglayat gikan sa inutro-utro nga mga taktika sa mga alyadong anti-Arroyo nga reaksyonaryo nga ipokus ang mga aksyong protesta sa Ayala, Makati bisan sa kanunayng taktika sa rehimeng Arroyo nga bulabugon, delataron ug guboton ang mga lakbayan ug mga martsa sa kasyudaran. Napugngan ni Arroyo ang dakong rali sa mga estudyante sa university belt ug ang mga martsa nga nagatapo ug nag-okupar sa lugar duol sa palasyo sa presidente.

Ang kasamtangang rehimeng Aquino haniti sa paggamit og mga ritwal sa selebrasyon sa people power (morag "manpower" o "horse power", dili people's power o gahum sa katawhan) sa paghinumdum sa paglumpag kang Marcos ug pagpalingkod sa poder sa reaksyonaryong pundok-Aquino sa mapahimuslanong hut-ong. Dugang pa, maayo magpakaaron-ingnon ang kasamtangang rehimeng Aquino sa pagmakmak sa korapsyon ug mga paglapas sa tawhanong katungod sa rehimeng Arroyo. Apan nagpabiling naghitak ang korapsyon sa tanang ang-ang sa reaksyonaryong gobyerno. Ginakonsinti ug gisuportahan sa rehimeng Aquino ang plantadahay ug sistematikong paglapas sa tawhanong katungod ubos sa rehimeng Arroyo. Ug kini karon adunay tulubagon sa pagdaghan sa maong mga paglapas sa tawhanong katungod.

Ubos sa Oplan Bayanihan nga gidisenyo sa US, malinglahon nga gitawag ni Aquino nga "peace and development operations" ang mga operesyong militar ug gipakusog ang kurso sa militar, kapulisan ug mga pwersang paramilitari nga ilunsad ang pagkuot, iligal nga detensyon, tortyur, ekstrahudisyal nga pagpamatay ug linugsanay nga pagpabakwit sa tinibuok nga mga komunidad alang sa kapahimuslan sa mga kompanya sa pagmina, pagtroso ug plantasyon. Nakapokus siya sa pagbungkag sa rebolusyonaryong kalihukan pinaagi sa pwersang militar ug misangpot na sa pagkaparalisa sa panaghisgot-kalinaw tali sa iyang gobyerno ug sa NDFP.

Tin-aw nga gipakita sa mapahimuslanon ug bangis nga kinaiya sa mga rehimen pagkahuman ni Marcos, gikan kang Cory taman kang Noynoy Aquino, nga walay nahitabong katilingbanong rebolusyon niadtong 1986. Ang pasistang diktaduryang Marcos nga natukod niadtong 1972 wala nagbunga og bag-ong katilingban nga lahi sa semikolonyal ug semipyudal nga sistema sa dagkong komprador ug agalong yutaan. Wala ugani nagbunga og nasudnon ug katilingbanong paglingkawas sa katawhang Pilipino ang paglumpag sa diktadurya niadtong 1986. Nagpabiling husto ug makatarunganon ang pagkamatubayon sa rebolusyonaryong kalihukan batok sa paghingusog sa reaksyonaryong nagharing sistema ubos sa hegemonya sa US.

Mokusog ug molabong ang rebolusyonaryong pakigbisog samtang walay kukaulaw nga nakigkunsabo ang rehimeng Aquino sa US ug nakapahimulos gikan sa pag-anunsyo dili pa dugay sa US sa pagkambya niini sa estratehikong balanse paingon sa Asia-Pacific. Tumong niini ang labaw pang paghugot sa hegemonya sa US sa rehiyon. Nagkahulugan kini og dakong presensya sa militar ug pagpangilabot sa US, sa paggrabi sa pangpolitika ug pang-ekonomiyang dominasyon, ug pagkusog sa pagpahimulos ug panaugdaog sa katawhang Pilipino.

Samtang nagkagrabi ang krisis sa pangkalibutang sistemang kapitalista ug sa nagharing sistema, padayon nga nakigtigi ang mga reaksyonaryo sa isig usa alang sa gahum ug burukratikong pagpangawat. Samtang nahiagom ang katawhang Pilipino sa hilabihang pagpahimulos ug panaugdaog, sa labawng kawad-on ug pag-antus, matukmod sila nga pakusgon ug i-asdang ang ilang rebolusyonaryong pakigbisog alang sa nasudnong kalingkawasan, demokrasya, paglambo pinaagi sa nasudnong industriyalisasyon ug tinuod nga reporma sa yuta, katilingbanong hustisya ug pangkalibutang kalinaw.