Mga sibilyan gipahimungtan sa 8th IB

Allan Juanito
Jiito Tito Command, NPA North Central Mindanao Region
Pebrero 13, 2013

Naanad na gyud ang mga mersenaryong tropa sa AFP sa pagpahungaw sa ilang kapungot diha sa mga sibilyan matag panahon nga makahiagom sila og kapildihan sa mga sangka tali sa NPA. Dili na bag-o sa katawhan sa San Fernando ug sa ubang lugar sa rehiyon ang maong mga binuhatan. Mahinumduman nga niadtong Hunyo 25, 2012, iligal nga gidakop sa mga elemento sa 26th IB ang unom ka sibilyan sa San Luis, Agusan del Sur sa ilang kapakyas sa paggukod sa yunit sa NPA nga nag-reyd sa ilang detatsment sa Binicalan. Sa mga bulan sa Hunyo ug Hulyo usab sa maong tuig, giaresto si Datu Lauro ug gitamnan og ebidensya nga armas ug gihamlet sa mga sundalo sa 8th IB ug sa mga CAFGU ilalom sa pagpangulo sa gikaintapang bandido nga si Benjamin "Loloy" Salusad ang mga residente sa Sitio Kisayab, Bunacao, San Fernando.



Human makatagamtam og dakung ihap sa kaswalti sa nahitabong serye sa mga engkwentro tali sa mga tropa sa 8th IB – CAFGU ug sa New People's Army ilalom sa South-Central Bukidnon Subregional Command, arbitraryong giaresto sa mga nag-operasyong tropa sa 8th IB ang upat ka Lumad, gipanunog ang unom ka kabalayan ug gihamlet ang mga komunidad sa Kasilaan ug Salumayag.

Niadtong Pebrero 2, giaresto silang Totot, Sayapo Maganyo ug usa pa ka Lumad nga pulos sakop ni Datu Mantulisan, gipresentar sa midya nga mga manggugubat sa NPA ug human sa mubo nga panahon nilang pagkumbinsi, nagsurender na kuno dayon. Sa Pebrero 4, gidakop sa mga sundalo sa 8th IB si Balangas Anglangit nga taga-Salumayag samtang nanghag-ot kini uban ang duha niya ka anak (12 ug 16 anyos) duol sa sapa sa Kala-Kala, sa may utlanan sa Bukidnon ug Davao del Norte. Nakadagan ang duha ka bata dihang gitionan sila og pusil sa mga sundalo, apan nakita na lang nilang gigapos na ang ilang amahan sa mga sundalo. Nakita usab sa maong mga bata ang gihimong pagpanunog sa maong mga sundalo sa unom ka mga balay ibabaw sa sapa sa Kala-Kala. Niadtong Pebrero 7, gipangita si Balangas sa iyang mga silingan, sa pagpanguna ni Kag. Dicayan Dukangon, nag-adto sila sa istasyon sa kapulisan sa San Fernando apan giingnan sila sa mga pulis nga wala pa nakagawas si Balangas. Hangtud karon, nagpabilin pa siyang wala hikit-i.

Gidid-an ang gatusan ka mga katawhang Matigsalug sa Salumayag ug sa silingang sityo sa Kasilaan sa pag-adto sa ilang mga uma aron magkuha og pagkaon aron kuno dili sila maangin sa mga posibleng panag-engkwentro tali sa NPA. Ang maong walay-balatian nga pagpahamtang sa dili tawhanong pagmando ngadto sa mga lumulupyo nga daan nang nag-agwanta sa kakulang sa pagkaon nagresulta sa samot nga kagutom sa han-ay sa mga residente sa maong mga komunidad. Pagpanghamlet kini nga binuhatan nga nagalapas sa tawhanong katungod sa mga Lumad ug nagahikaw sa ilang katungod sa gawasnong pagpanikay-sikay aron mabuhi. Ang pasiatab sa AFP nga propesyunal ang ilang kasundaluhan, makitawhanon ug hugot nga nagatamod sa balaod sa gubat gipanghimakak sa walay lipod-lipod nga pag-angkon sa mismong spokesperson sa 8th IB nga si Lt. Froilan Viamos nga tinuod gyud nga gipugngan nila ang mga residente sa Salumayag sa pag-adto sa ilang mga uma. Mapasigarbuhon pa niining gipahibalo nga nagpaigo na lang karon sa pag-ayum-ayum sa tinagidyot nga hinabang gikan sa lokal nga panggamhanan sa San Fernando ug sa MSWD ang mga apektadong pamilya.

Sa pagbuhat sa ingon, samot nang gibutyag sa reaksyunaryong armadong kusog ang ilang kaugalingon nga dili gayud tinuoray nga nagaalagad sa interes sa katawhan, bisan man lang gani sa pagtahod sa ilang mga katungod. Nagpakita kini nga andam nilang buhaton ang tanan aron mapaasdang ang adyenda sa gialagaran nilang mga langyaw ug lokal nga mapahimuslanon ug madaugdaugon, nga nagkainteres sa kayutaan sa San Fernando aron himuong plantasyon ug minahon, diha sa paggukod sa rebolusyonaryong kalihukan nga nagpabiling tunok sa ilang kiliran. Atubangan sa padayong nagaasdang nga rebolusyonaryong armadong pakigbisog, ang kadesperado sa AFP didto na gipahimungot sa mga sibilyan.

Ang arbitraryong pagpangdakop, pagpanunog sa kabalayan ug ang pagpanghamlet (o ang pinugos nga pagkonsentra sa mga sibilyan sa usa ka tinong lugar ug pagpugong kanila nga mogawas sa maong lugar sa unsamang sirkumstansya) hugot nga ginadili ilalom sa Comprehensive Agreement on Respect for Human Rights ang International Humanitarian Law (CARHRIHL) [palihog tan-awa ang mga kalambigit nga probisyon sa CARHRIHL sa naka-attach nga dokumento] nga gipirmahan pareho sa NDFP ug sa gubyerno sa Pilipinas (GPH) diha sa proseso sa negosasyong pangkalinaw.

Gihagit namo ang mga residente sa Salumayag ug Kasilaan sa padayong pagbutyag ug pagbatok sa maong mga pagpanglapas sa tawhanong katungod sa katawhang Lumad, lakip na ang paglapas sa ilang katungod nga gawasnong manginabuhi. Giawhag usab namo sila nga magpasaka og mga kaso sa reaksyunaryong korte ug sa Commision og Human Rights (CHR), ingon man sa Joint Monitoring Committee (JMC), batok sa mga sundalong nagdakop kang Balangas ug uban pang Lumad ug nanunog sa ilang mga kabalayan.




Note:
Pipila ka kinutlo gikan sa Comprehensive Agreement on Respect for Human Rights and International Humanitarian Law (CARHRIHL)

Part III, Article 2, No. 5
This Agreement seeks to confront, remedy and prevent the most serious human rights violations in terms of civil and political rights, as well as to uphold, protect and promote the full scope of human rights and fundamental freedoms, including: … The right to liberty, particularly against unjustified arrest and detention and to effectively avail of the privilege of the writ of habeas corpus.

Part IV, Article 4, No. 4
Civilian population and civilians shall be treated as such and shall be distinguished from combatants, and, altogether with their property, shall not be the object of attack. They shall likewise be protected against indiscriminate aerial bombardment, strafing, artillery fire, mortar fire, arson, bulldozing and other similar forms of destroying lives and property…