Mensahe ng Pakikiramay: Parangal kay Kasamang Behn Cervantes

Prof. Jose Maria Sison
Founding Chairman, Communist Party of the Philippines
Agosto 18, 2013


Translation: Message of Condolence, Tribute to Comrade Behn Cervantes. 

Ipinararating namin ni Julie ang aming taos-pusong pakikiramay sa pamilya ng mahal naming si Behn Cervantes, isang matagal nang kaibigan at rebolusyonaryong kasama.

Ramdam namin ang malaking kawalan dahil sa mainit niyang pakikitungo, pagpupunyagi at mga tagumpay. Kasabay nito'y, napapanatag kami sa katotohanang nabuhay siya nang lubos, makabuluhan at mabunga. Ipinagdiriwang namin ang kanyang mga nakamit na tagumpay para tularan ng mga henerasyon sa kasalukuyan at sa hinaharap.



Hinahangaan namin ni Julie ang kanyang mga natatanging mga tagumpay bilang aktor, direktor sa teatro at pelikula, bilang guro sa panteatrong sining at higit sa lahat, sa kanyang napakatalino at militanteng paglilingkod sa sambayanan sa kanilang pakikibaka para sa pambansang kalayaan at demokrasya laban sa dominasyong dayuhan at pyudal.

Ang kanyang propesyunal na mga tagumpay, ang kanyang malikhaing akda, ay nilipos at binigyang direksyon ng kanyang malalim na malasakit sa masang anakpawis ng mga manggagawa at magsasaka, at ng pangangailangan para sa isang pambansa at panlipunang paglaya. Ang kanyang pelikulang "Sakada" noong 1976 ay napakahusay na paglalarawan ng pagdurusa at pakikibaka ng mga manggagawang bukid sa Negros. Isa itong natatanging artistikong likha para sa paglilingkod sa sambayanan.

Magkasabay kami ni Behn sa University of the Philippines sa Diliman at pareho kaming aktibong myembro ng UP Dramatic Club sa ilalim ng pamamahala ni Wilfrido Ma. Guerrero, mula 1956-57. Mula noon, naging magkaibigan na kami.

Kasabay namin sa UP Dramatic Club sina Lino Brocka, Ishmael Bernal, Adul de Leon at iba pa na patuloy na nanguna sa pagdidirihe ng pelikula sa usapin ng kabuluhang panlipunan at artistikong pagkamalikhain.

Ang pinakamalaking produksyong nilahukan namin bilang mga aktor ay ang Oedipus Rex. Si Behn ang pinakamakahusay na aktor sa amin, na lumabas sa mas maraming palabas keysa sa amin sa huling hati ng 1960s. Malayo ang inabot niya sa malakas na presensya sa entablado at sa kanyang punto na magkahalong England at New England.

Kami, na kabilang sa alinman o kapwa sa UP Dramatic Club at UP Writer's Club, ay nakahiligang subaybayan ang mga aktibidad ng isa't isa kahit wala kaming panahong direktang makipag-uganayan sa isa't isa. Lagi kaming may daluyan ng balita.

Higit pa, nasa katangian ng aming propesyon ang pagsusulat o magsulat para sa isang publikasyon. Kaya, kaagad kong nalaman noong nasa US, nagsimulang lagyan ni Behn ng letrang "h" ang kanyang orihinal na pangalan. Tumigil siya sa New York sa ilang panahaon. Gusto niya ang Broadway at hilig niyang awitin ang mga sikat na kanta sa Broadway at mga musikal na palabas sa Broadway.

Gayunpaman, itinuturing kong katangi-tangi ay kung paano naging rebolusyonaryong kasama si Behn. Nasaksihan niya ang mga aktibidad na dinidirihe ng Cultural Bureau ng Kabataang Makabayan noong huling bahagi ng 1960s, gaya ng mga ginawa ng Panday Sining, Nagkakaisang Progresibong Artista-Arkitekto (NPAA) at Panulat para sa Kaunlaran ng Sambayanan (PAKSA). Tulad ng maraming malikhaing manunulat at artista, lumahok siya at naging militante sa Sigwa ng Unang Kwarto ng 1970.

Pagkatapos, naging aktibong myembro siya ng Samahang Demokratikong Kabataan. Siya ang nanguna sa pagkatatatag ng Gintong Silahis, ang grupo sa pagtatanghal ng SDK, at masiglang nakipagtagisan sa grupong pangkultura ng KM. Isinulat, nilikha at dinirihe niya ang musikal na Barikada na paglalarawan ng Diliman Commune ng 1971. Sinuportahan niya ang mapagkasama at militanteng pagtutuwangan ng SDK at KM.

Itinatag ang Kawanihan sa Kultura ng Partido Komunista ng Pilipinas (PKP) upang konsolidahin para sa isang programa ang mga grupong pangkultura ng pambansa demokratikong kilusan. Sa ganitong konteksto kaya naging aktibong myembro ng rebolusyonaryong partido ng proletaryado si Behn, kasama ng iba pang natatanging mga patriyotiko at progresibong manggagawang pangkultura ng iba't ibang sining.

Buong sigla siyang sumabak sa mga rebolusyonaryong pag-aaral at gawaing masa. Ibayo niyang ginamit ang kanyang kakayahan upang lumikha ng rebolusyonaryong sining. Kahit bago pa man ang suspensyon ng writ of habeas corpus noong 1971, pinatunayan niyang karapat-dapat siyang maging kadre ng PKP. Nang iproklama ang batas militar, signipikanteng nakapag-ambag siya sa pagbubuo ng isang malapad na anti-pasista, anti-batas militar na lihim na lambat ng mga artista at panggitnang pwersa.

Inaresto at ikinulong siya ng pasistang diktadurang Marcos. Subalit hindi siya nagpasindak sa diktadura. Palaban pa rin kahit nasa bilangguan. Habang pinahihirapan siya, lalo siyang nakikipaglaban para sa interes ng mamamayan, para sa pambansang kalayaan at demokrasya. Patuloy siyang naging aktibo at produktibo sa rebolusyonaryong kilusang lihim.

Sa kabila ng karanasan sa pasistang kulungan, itinatag niya ang Repertory Company noong 1974, na ang layunin ay labanan at hamunin ang diktadura. Mapangahas niyang idinirihe ang "Pagsambang Bayan" ni Bonifacio Ilagan noong 1977 at muli noong 1980. Lubos na nagbigay-inspirasyon ito sa mga artista sa teatro at sa mga kabataang aktibista upang magpunyagi sa pakikibaka at paglingkuran ang sambayanan.

Naging sanhi rin ito ng muling pag-aresto sa kanya ng mga pasista.

Sa rurok ng pasistang panunupil, pinasimunuan ni Behn ang Free the Artist, Free the Media Movement, kasama nina Pete Lacaba, Lino Brocka at iba. Humantong ito sa pagkakatatag ng Concerned Artists of the Philippines noong 1983.

Pagkatapos na pagkatapos ng asasinasyon kay Ninoy Aquino, si Behn ang isa sa mga unang kadreng umugnay sa pamilyang Aquino at nagtiyak sa kanila ng suportang masa mula pambansa demokratikong kilusan. May ispontanyong pagbulwak ng galit ng masa sa asasinasyon ni Aquino subalit kailangan ang solidong organisadong pwersa ng pambansa demokratikong kilusan para magtuluy-tuloy ang kilusang masa.

Nagkaroon si Behn ng direktang base ng mga aktibistang pangkultura sa Concerned Artists of the Philippines. May susing papel siya sa pagtipon sa kilusang masa sa sunud-sunod na organisasyon gaya ng Justice for Aquino, Justice for All (JAJA), Congress of Organizations for the Restoration of Democracy (CORD), Nationalist Alliance for Justice, Freedom and Democracy, at ang Bagong Alyansang Makabayan (BAYAN) sa loob ng tatlong taon na humantong sa pagpapatalsik sa diktadurang Marcos.

Namumunong personahe si Behn sa lahat ng mayor na mga pormasyon laban sa kalupitan ni Marcos at nasa unahan ng lahat ng mayor na aksyong masa na laging nagtatampok ng protestang sining sa anyo ng mga teatro sa kalye, awitin at mga mural. Ang kanyang paninindigan at militansya ay hindi nagmaliw o nag-urung-sulong matapos ang pagpapatalsik kay Marcos at sa pagpalit ng mga huwad na demokratikong rehimen na patuloy na nagsilbi sa parehong reaksyunaryong US at lokal na interes na pinagsilbihan ni Marcos.

Patuloy na ipinaglaban ni Behn ang pambansang kalayaan at mga demokratikong karapatan ng mamamayan. Isa siya sa una kong tinagpo matapos kong makalabas sa pasistang kulungan noong 1986. At matapos niyon, nagpunta ako sa bahay niya para makipagdiwang at magtaguyod ng internasyunal na pakikipagkaisa sa mga aktibista sa karapatang-tao mula sa US at iba pang bansa.

Hayagan niyang tinulungan ang mga myembro at istap ng National Democratic Front of the Philippines na nakipagnegosasyon sa isang kasunduan sa tigil-putukan sa gubyerno ng Maynila noong 1986. Nagbigay siya ng seryosong payo, masisilungan at makakain at iba pang anyo ng tulong sa mga tauhan ng NDFP.

Maraming beses kaming nagkita nina Behn at Julie sa ibang bansa. Nagkita kami sa Mexico City noong 1988. Namasyal kami sa mga museo at nagbahaginan ng karanasan sa aming mga kalagayan. Masayang-masaya siya sa kanyang gawaing kultural at pulitikal sa Pilipinas at isinalaysay niya ang kanyang gawain sa kilusang lihim. Kapag bumibisita siya sa Europe, pumupunta siya sa Utrecht at doon tumutuloy sa mga Jalandoni.

Lagi kong ikinatutuwang malaman na aktibo siya sa Estrada Resign Movement, at malaki ang iniambag sa alyansa ng pagpapabitiw, pag-impeach at pagpapatasik at sa pagtatanghal sa mga lansangan para magbigay kulay at drama sa mga protesta.

Laging siyang lumalaban sa anumang pagtatangka ng pagbuhay sa pasistang diktadurang Marcos. Lubos niyang itinaguyod ang pagsasabidyo ng mga testimonya at dokumentaryong ebidensya laban sa diktadura para manatili ito alaala ng mamamayan. Sa kabila ng pagbagsak ng kanyang kalusugan, nasa unahan pa rin siya ng martsa-protesta hinggil sa ika-40 anibersaryo ng batas militar noong isang taon.

Ang huling punta ni Behn sa Utrecht ay noong 12 Agosto 2011, kung saan iknuwento niya ang kanyang gawain at ang epekto ng pagtanda niya at ng kanyang mga kasabayan. Nagtatawanan kami sa mga alaala, sa mga tagumpay ng kasalukuyang gawain at kahit sa mga palatandaan ng pagtanda.

Kilala ko si Behn at alam ko ang kanyang gawain at marami pa akong masasabi. Subalit ang mga kasama at mga kaibigan ay dapat ding magkwento hingiil sa kanya. Mas maraming taong umaalala sa buhay at gawain ni Behn ay mas mabuti para sa isang buo at malalim na ebalwasyon at pag-unawa sa kanyang artistikong merito at rebolusyonaryong paglilingkod sa sambayanan.

Mabuahay ang rebolusyonaryong pamana ni Kasamang Behn Cervantes!
Mabuhay ang gawaing pansining at pangkultura para sa paglilingkod sa sambayanan!
Mabuhay ang pakikibaka ng sambayanang Pilipino para sa pambansang kalayaan at demokrasya!