Magtubong sa pag‐alibyo kag pagtindog liwat sang nahalitan sang Yolanda suspendihon ang mga taktikal nga opensiba sang BHB samtang idemanda sa rehimen Aquino ang katungdanan sa pag‐ayuda sang nahalitan

Concha Araneta
NDFP-Panay
Nobyembre 12, 2013

Sang nagligad nga Nobyembre 8, 2013 ginlanas sang pinakamabaskog nga bagyo sa kalibutan ang Sentral nga bahin sang Pilipinas kapin sa Kabisayaan, kag nagtuga sang waay tupong nga kahalitan kag kamatayon sa ini nga mga lugar. Bisan segunda lang ang Panay sa nasamaran, sobra sa isa ka milyon ka Panayanon ang pinakaulihi nga listado nga apektado pero mahimo katunga sang taga‐Panay nga ginapuyan sang masobra 4.5 milyones katawo ang natamaan. Ginatos ang nagkalamatay kag libo‐libo ang nasamaran.



Malapit sa isa ka milyon nga pamalay ang nagkalasamad ukon guba gid. Pulo‐pulo ka libo naman ka mga pampubliko nga estruktura pareho sg eskwelahan, hospital, mga gym kag barangay hall, tindahan kag tyangge ang nagkalaguba gani indi na makapungsyon sa pagdala sang serbisyo sosyal kag emerhensya nga kinahanglanon sa pumuluyo. Kadam‐an sang mga linya sang komunikasyon (selfon kag telepono, radyo, internet) ang wasak kag hapay gani indi makaangtanay ang pumuluyo sa kada isa kag sa mga makahatag sang pangsalbar, bulig‐kalisod, maka‐alibyo sa panahon sang kalalat‐an kag kawawad‐on.

Utod ang mga dalanon nga nagaangot sa bilog nga isla, sulod probinsya, sulod mga banwa kag bisan sa mga barangay. Ligom‐dulom kag waay koryente ang kalabanan nga lugar sa isla maluwas sa syudad sang Iloilo kag palibot sini. Indi mabatas ang dulot nga kakulba kag kahangawa sang minilyon nga pumuluyo sa nahalitan kag sa mga himata kag kakilala nila sa iban nga lugar sang Pilipinas kag sa abroad. Wasak, limas kag grabe ang pagkasamad sang palangumhan, palangisdaan kag kahayupan sang Panayanon. Was‐ag kag nagkalasamad ang ila mga kagamitan, mga salakyan, mga balaligyaan, mga makina kag housing sini. Binulan kag tinuig ang kinahanglan para mabaawi man lang kag mapaandar liwat ang ekonomya sang Panayanon nga makaabot sa lebel sang produksyon antes sang bagyo. Binulan kag tinuig naman ang kaunon bag‐o matukod liwat ang mga puluy‐an nga nagkalaguba.

Inutil ang rehimen Aquino sa pagpamuno sa pagpatikang sang relief kag rehabilitasyon sang nabiktima nga pumuluyo kag mga lugar. Sa nahalitan sang bagyo nga Syudad na gid sang Tacloban pa lang, indi pa gani mapakaon, mapainom ang madali maabot nga gutom kag nalamigan nga pumuluyo, mapunpon ang libo nga patay apat na ka adlaw halin sang ginlanas sang bagyo. Husto lang magbinalikbalik ang opisyales sang rehimen, mag‐anunsyo kag magseguro nga mapunsukan sang pulis kag soldado batok sa naga‐alsa na nga pumuluyo sa gutom.

Ano pa ayhan ang mabulig sang rehimen sa Panay kag sa iban pa nga mga isla nga dalagko man ang kasamaran pero indi pokus sang media sang kalibutan. Bisan pa ipunsok ang mabulig sang kalibutan kag ang ginbuhian sang rehimen nga ayuda, indi gihapon katapat sa tinuig nga kinahanglanon sang pagbawi sa kalamidad. Pinabayaan na sang rehimen lakip na ang mga lokal nga opisyales sang iya gobyerno ang pumuluyo sang Panay sa pagmato‐mato na lang sa pagtindog sa kaugalingon pagkatapos sang dako nga kasamaran sang magbisita ini sa Roxas City. Binilyon na abi nga buhis sang pumuluyo ang nakawat sang mga dalagko nga mga pulitiko upod na ang mga tinawo sang rehimen, sa bulig ni Napoles.

Gani husto lang nga magpa‐photo ops si Pinoy kag Mar Roxas sa Roxas City. Kriminal man ang kapabayaan sang rehimen sa paghanda sang pumuluyo sa pinakagrabe nga kalamidad.

Inako sang iya tagapamaba nga bísperas na lang sang bagyo kag nagpaaligmat paagi sa pahayag sa pungsod sang katalagman sang mabaskog nga bagyo. Particular nga tuman ka ulihi ang patunda sini sang delubyo sang storm surge nga magaabot sa 5‐6 ka metro ang kataas sigon sa iya nabal‐an antes kag ginwaragwag. Paano mo bakwiton ang bilog nga syudad sang Tacloban sa katunga nga adlaw nga patunda; amo gani nga linibo ang napatay. Waay na ini nakaabot sa lgu sang banwa sang Estansya kag sa mga isla nga barangay sa Panay nga sa diin madamo ang napatay. Nagaugtas ang probinsyal opisyal sang Iloilo sa NFA sa palso nga pasalig sang NFA nga supisyente ang bugas nga naka‐stock pero tuman gali kakulang ang naka‐stock sangsa kinahanglanon sang mga nahalitan.

May pasalamatan man tani ang pagdagsa sang pila na ka bilyon ka pisos nga ayuda sang mga dumuluong nga pungsod kag ahensya. Apang indi sini matumbasan ang kahalitan sang mga mabaskog nga bagyo, pagbaha dulot sang bubo nga ulan kag tigbalagtik nga tanan gintuga sang pag‐init sang klima.

Ang paginit sang klima resulta naman sang akumulado nga karbon halin sa gatos tuig na nga di‐planado nga industriyalisasyon, binuang nga kompetensyahanay sang negosyo kag sakon nga paghugakom sang manggad sang mga dalagko nga kapitalista sang kalibutan.

Ang pinakamata sang bagyo Yolanda nag‐agi sa Sentral kag Norte sang Panay, mga lugar nga ginaluntaran sang mga prente kag pula nga gahom nga ginatiglawasan sang NDF Panay. Sa pagkapuas sang mabaskog nga hangin sang bagyo, gin‐umpisahan dayon sang rebolusyonaryo nga pwersa kag sang maimpluwensyahan sini sa Panay ang pagpangita sang nasamaran kag pagpabakwit sang nabutang sa katalagman. Nag‐organisa ini sang pag‐alibyo, nag‐imbentaryo sang mga tawo, nanghawan kag pangtukod hayob‐hayob man lang, kon ano lang nga makaon kag mainum bisan sa limitado sini nga maabot sa umpisa. Ang mga rebolusyonaryo nga pwersa kag ang maimpluwensyahan sini naghalin pa sa pagkasamad mismo, pagkaguba sang ila balay kag palangabuhian, pagkahamulag sa iban nga lugar sa pagkautod sa komunikasyon, babad sa ulan, lamig kag pagkagutom. Amo man ang kahimtangan sang malapad nga pumuluyo nga ginsamad sang bagyo dugang lang nga kadam‐an sa ila waay pa makatilaw sang ayuda sang rehimen.

Agud lubos nga mapunpon ang kusog sang pumuluyo sa pagpadasig ang pag‐alibyo, pagrehabilitate kag mapabangon ang ginlanas sang Bagyo Yolanda, may mga masunod nga gilayon nga mga hilikuton:

1. Magtutok ang rebolusyonaryo nga pwersa sa paglunsar kag pagpasikad sang kahublagan sa pagorganisa sang alibyo kag pagbawi sa kalalat‐an. Mahimo maumpisahan ini sa pagtipon kag pagpanagtag dayon sang kinahanglanon nga makaon kag mainom kapin sa mga lugar nga madali maabot pero grabe ang tama sang bagyo, mga lugar nga napabayaan sang ayuda pero maabot sang hublag kag mismo sa mga lugar sang naorganisa kag naimpluwensyahan sang rebolusyonaryo nga hublag.

Umpisahan man organisa ang makatindog sa kaugalingon nga proyekto sa pagpabangon paagi sa pagtukod sang gilayon nga mapasilungan kag matulugan kag pagpananom nga makaon sa sulod lang sang pila ka bulan. Madamo pa sang mga pangsapi‐sapi nga palangabuhian nga gilayon mapundar sa bulig sang mga alyado kag sang GRP mismo. I‐duso kag i‐negosyar ang pagtanom sang makaon gilayon sa mga duta nga waay tanom sang mga agalon, mga bangko nga nagkabi sini kag pampubliko nga kadutaan.

Idemanda sa mga usurero kag bangko ang pagpatawad sang utang ukon sang interés man lang. Palawigon man ang taning sa pagbayad sini kag mauntat ang pagkabi sang ginpotika sa indi makabayad sa ginkasugtan nga panahon. Dapat mapadako pa gid ang ila mapautang sa madamo nga pumuluyo nga nasamaran sang bagyo.

Umpisa na debelopahon sang pumuluyo ang hublag sa paghanda sa kalamidad nga palala kag tuman na ka lampas sa ginalatag sang rehimen.

2. Magdemanda sa rehimen, mga ahensya sini kag sa mga lokal nga tinawo sini ang gilayon, supisyente kag sustenido nga pagkaon kag tubig, bulong kag serbisyo medikal, atop nga mapasilungan kag matulugan sang gatos libo pa nga nagub‐an, nagutuman kag nawad‐an sang palangabuhian. Ipaseguro sa rehimen nga matigan‐an sang nagakaigo nga huray sang ayuda bisan pa segunda lang apang lapnagon man kag grabe ang kahalitan sang Panay. Seguruhon nga ang gin‐amot nga ayuda sang iban nga pungsod makaabot sa mga tunay nga biktima.

Maseguro man ang napapanahon kag nagakaigo nga alarma sa sunod‐sunod pa nga maabot nga katalagman sang asud‐asud nga magapadulong nga mabaskog nga bagyo, pag‐ulan kag baha bunga sang pag‐init sang kalibutan. Seguruhon nga mapalapnag ang kaalaman sa grabe nga mga kalalat‐an kag ang partikular nga itsura sini sa mga lugar nga lainlain ang katalagman.

Untaton ang garboso nga pagtukod sang Dam sa Jalaur agud malikawan ang mas destroso nga baha kon magbilwa ang Dam bangod na sa delubyo nga pag‐ulan tuga sang pag‐init sang klima. Hampang‐hampang pa lang nga baha ang natabo sang bagyo Quinta kag bagyo Frank kag Yolanda nga gamay nga Dam sa Moroboro pa lang ang nabahaan.

Amo man ang gilayon nga pagpabalik sang komunikasyon kag koryente para makapaabot sa mga pamilya kag bisan paghibalo sang nagkalatabo kag pagkoordinar sang ayuda. Dako nga pamag‐an sa kada pamilya nga mabalitaan man lang sang mga himata ang mga natabo sa ila pamilya nga naiguan sang kalamidad ukon sa pagpangayo bulig.

Seguruhon sang rehimen ang libre nga madamuan kag lapnagon nga pagpanagtag sang farm inputs kag pauna nga kapital para sa mangunguma kag mangingisda. Idemanda man ang gilayon nga trabaho sa pagpangay‐o para sa gatos libo nga waay sang palangitan‐an.

3. Sa gilayon, unilateral nga ginasuspender sang Bag‐ong Hangaway sang Banwa (BHB) ang mga taktikal nga opensiba sini batok sa reaksyonaryo nga militar agud matutukan ang pagpanguna sa pag‐organisa sang relief sa ginatos‐libo nga nahalitan sang bagyo sa mga prente sini mismo. Pagkonsiderar man ini sa mga ahensya kag LGU sang GRP nga may katungdanan sa pag‐ayuda sa pumuluyo sa sulod sang mga sona sang rebolusyonaryo bisan halin pa man sadto waay sila ginasablagan.

Tuyo man sini makuhaan sang basihan ang binutig sang rehimen nga ginabanggaan ang mga relief nga mapadala sang GRP. Ang mga pasuni nga ini panabon lang sa dako nga kakulang kag atrasado nga ayuda sang rehimen sa pumuluyo nga ginapakamalaut na gani sang mga dumuluong nga tagbalita kag mga opisyales lokal pareho ni Mayor Duterte sang Davao.

Ang mga yunit sang BHB magaadoptar sang modo nga aktibo nga pagdepensa batok sa pagpangatake sang 3rd Infantry Division kag 301st Bde. Natabo na ini sang magdeklara man sang untatlupok ang BHB sang bumaha ang bagyo Frank kag sa mga untat‐lupok sa mga panahon sang Paskua. Malisyoso nga ginahinago sang reaksyonaryo nga militar ang ila atake sa tabon nga nagabantay sila sang relief goods pero sa pagkamatuod nagaatake sila sa mga yunit sang BHB nga ila makibon. Kon tuyo gid nila nga magsecure sang relief, simple lang ang himuon nila.

Magdala lang sila sang short‐arms kag indi magpalayo sa ginasecure nga relief goods kay indi sila atakihon sang BHB pareho sang ginahimo sang pila ka PNP unit kon may ginadakop sila nga masupog nga kriminal sa sulod sang sona sang BHB. Nagalisensya pa gani.

Ini nga mga tikang nagasalig pangunahon sa tingob nga kusog sang pumuluyo agud makabawi kag makatindog liwat sa pagdebelopar sang ila palangabuhian, mapundar ang ila mga pamalay sa mga lugar nga ginaluntaran sang rebolusyonaryo nga pwersa kag sa ila maimpluwensyahan. Panawagan man ini sa pumuluyo sang Panay nga sukton ang GRP sa iya katungdanan sa pagayuda sa pumuluyo nga nahalitan nga amo man ang nagabayad sang ila buhis sa rehimen. Sukton man ang rehimen sa nagakaigo nga bahin sang ginpadala nga ayuda sang iban nga pungsod para sa Panay. Amo man ang mga tikang para sa malawigan nga pagbalay liwat sang palangabuhian kag pamalay sang nahalitan nga pumuluyo.